التفسير الكاشف ( تفسير كاشف ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٧٨
انسان به خودى خود دليل است
مفعول دوم براى « سوّاهنّ » است ؛ زيرا اين جمله به معناى « صيّرهنّ » است . « جَمِيعاً » حال از « ما فِي الْأَرْضِ » است .
انسان به خودى خود دليل است
انسان به خودى خود دليل است
از سياق سخن چنين برمىآيد كه خطاب در اين دو آيه متوجّه كسى است كه ضرب المثل‌ها براى او فايده ندارد ؛ ولى درواقع اين خطاب تمام كسانى را كه به‌رغم اين براهين و دلايل بىشمار خدا را انكار مىكنند ، دربرمىگيرد . از جملهء اين دلايل ، وجود خود شخص كافر و منكر خداست كه دليلى روشن بر وجود آفريننده‌اش مىباشد ، و گرنه چه كسى او را با اين نظام دقيق آفريده و هر عضو او از سلّول‌هاى مغز و قلب گرفته تا معده و روده و جگر و گوش و چشم و دست‌ها و رگ‌ها و غيره را در جاى مناسب خود قرار داده است و هركدام با دقّت كامل و بدون آن‌كه مخلوقى بر آنها اشراف داشته باشد انجام وظيفه مىكند . وانگهى اين درك و انديشهء انسان از كجا آمده كه به وسيلهء آن دور را نزديك ، مشكل را آسان و تمام آنچه را در كره زمين وجود دارد در يك خانه گردآورده است . آن‌گاه ، اين انسان آن قدر پيشرفت كرده كه آثار و نشانه‌هاى انديشهء او در سطح كره ماه نيز به چشم مىخورد . آيا اين پديده‌ها و آثار ، تصادفا به وجود آمده‌اند ؟ يا اين‌كه در درون اشياء ويژگىهايى وجود دارد كه به اين نظم و هماهنگى منجر مىشود ؟ آيا علم مىتواند به اين پرسش‌ها پاسخ دهد و به عبارت درست‌تر آيا دانش تجربى توان پاسخ‌گويى به پرسش‌ها را دارد ؟
برخى تلاش كرده‌اند تا به اين سؤال‌ها پاسخ دهند ؛ ولى از پاسخ آنها هزاران سؤال ديگر به وجود آمده است . البتّه ما منكر آن نيستيم كه دانشمندان طبيعى در علوم پزشكى ، كشاورزى و صنعت به حقايقى روشن و حيرت‌انگيز دست يافته‌اند ؛ لكن دانشمندان زيست‌شناسى همچنان به فضاى لايتناهى مىنگرند و در جستجوى رمز و ريشهء آن هستند و جز حدس و گمان‌هايى كه انسان را از حق بىنياز نمىكند ، چيز