التفسير الكاشف ( تفسير كاشف ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١١٤

تفسير

الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ . در بخش بسم اللّه ، دربارهء لفظ « رحمن » و « رحيم » سخن گفته شد .

از سخنان امير مؤمنان على عليه السّلام در وصف خداى - عزّ و جلّ - آمده است : هيچ خشمى او را از رحمت بازنمىدارد و هيچ رحمتى او را از مجازات غافل نمىسازد .

آنچه را من از اين دو جمله فهميدم آن است كه خشم خدا بر گناه‌كاران و مجازات آنان در روز قيامت ، مانع از شمول رحمت خدا بر آنان در اين دنيا نمىشود ؛ دنيايى كه آنها از نعمت‌هايش برخوردار و در ميان لذت‌هاى آن غرقند . همچنين رحمت او در فرداى قيامت بر مؤمنان ، باعث دفع مشكلات و مصيبت‌ها از آنان در اين دنيا نمىشود .

مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ . واژهء « دين » معانى مختلفى دارد و از جملهء آنها مقابله به مثل و پاداش است ؛ نظير جملهء « كما تدين تدان » « 1 » و همين معنا در اين‌جا تناسب دارد ؛ زيرا در روز قيامت هركس برطبق آنچه كار كرده ، پاداش داده مىشود . « مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ » ، با « الف » خوانده شده ، چنان‌كه مىگويى : فلان مالك هذا البستان ؛ اين باغ از آن فلان كس است و نيز « ملك يوم الدين » به كسر « لام » خوانده شده است ، چنان‌كه مىگويى :

ملك اليونان ؛ حاكم و سلطان يونان . هر دو قرائت متواتر است ، ولى اولى بيشتر به كار مىرود .

در هر دو قرائت ، يك معنا در ذهن تبادر مىكند و آن اين‌كه هرچيزى در دست خداست ، هم امروز و هم فرداى قيامت ؛ زيرا او پروردگار جهانيان و صاحب روز جزاست . هدف آيه آن است كه مردم را از گناه بترساند و به اطاعت خدا تشويق كند . بنا بر قرائت اوّل ، « مالك » صفت و بنابر قرائت دوم ، « ملك » بدل است .

در نهج البلاغه آمده است :

ما ، باوجود ذات خداوند چيزى را مالك نمىباشيم و اصولا چيزى نيستيم ، جز آنچه را

( 1 ) . همان‌گونه كه جزا مىدهى جزا داده مىشوى .