با علامه در الميزان ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٦٤١

* خلق و خلقت ( و آفرينش )

اين صورت وجود چنين موجودى هم خير خواهد بود .

اين آن معنايى است كه آيهء شريفهء « الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ ، آن كسى را كه هرچه آفريد نيكويش آفريد » « 1 » و نيز آيات ديگرى « 2 » به آن اشاره دارد . « 3 »

س 618 - نظر حكما درخصوص خلقت « شرور » چيست ؟ و تا چه حدّى اين نوع خلقت مستند به خداوند است ؟ ( بحث فلسفى )

ج - [ اجمالا ] حكما گفته‌اند كه شرور بالعرض داخل در قضاى الهى هستند .

به بيانى روشن امور به پنج قسمند :

1 - آنها كه خير محضند .

2 - آنها كه خيرشان بيشتر از شرشان است .

3 - آنها كه خير و شرشان يكسان است .

4 - آنها كه شرشان بر خيرشان مىچربد

5 - آنها كه شر محضند .

از اين پنج قسم امور ، سه قسم آخرى آنها معقول نيست كه هستى به خود بگيرند زيرا هست شدن آنها مستلزم ترجيح بلامرجح است و يا ترجيح مرجوح بر راجح .

و اگر حكمت الهى را كه از قدرت و علم واجبى او سرچشمه مىگيرد ، و همچنين جود خدايى را كه هرگز آميخته با بخل نمىشود در نظر بگيريم حكم خواهيم كرد بر اينكه بر چنين خدايى واجب مىآيد كه فيض خود را به


( 1 ) . سورهء سجده ، آيهء 7 . ( 2 ) . ر . ك : سورهء اعراف ، آيهء 54 ؛ سورهء اسرى ، آيهء 44 . ( 3 ) . الميزان ؛ ج 8 ، ص 43 و 44 . [ با تصرف ]