با علامه در الميزان ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٥٦

* تمثّل

فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلى قَلْبِكَ بِإِذْنِ اللَّهِ » « 1 » و جاى ديگر او را روح خوانده ، فرموده : « قُلْ نَزَّلَهُ رُوحُ الْقُدُسِ مِنْ رَبِّكَ » « 2 » و نيز فرموده : « نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ عَلى قَلْبِكَ » « 3 » و نيز او را رسول خوانده و فرمود : « إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ كَرِيمٍ » « 4 » لذا از همه اينها مىتوان فهميد كه آن روحى كه براى مريم به صورت بشرى مجسم شد همان جبرئيل بوده است . « 5 »

س 434 - چه اشكالاتى بر « تمثّل » وارد شده است ؟

ج - درخصوص « تمثّل » در تفسير كبير و غير آن به چند وجه اشكال شده است كه عبارتند از :

اوّل اينكه : جبرئيل به‌طورى كه از اخبار برمىآيد شخص عظيم الجثّه است ، و چنين شخصى اگر بخواهد به قدر يك انسان معمولى كوچك شود بايد مازاد از آن مقدارش ريخته شود در اين صورت ديگر جبرئيلى باقى نمىماند ، و اگر آن مقدار زايد ساقط نشود ، و در عين حال كوچك گردد ، تداخل لازم آيد ، كه يكى از محالات است .

دوم اينكه : اگر تمثّل به‌طور كلى امرى ممكن باشد ، ديگر در هيچ موردى وثوق و اطمينانى باقى نمىماند ، و كسى قطع پيدا نمىكند كه مثلا اين شخصى كه الآن مىبيند همان فلانى است كه ديروز ديده ، چون ممكن است اين شخص بيگانه‌اى باشد كه به صورت او متمثّل گشته .

سوم اينكه : اگر تمثّل به صورت ممكن و جايز باشد به صورت هرچيز

( 1 ) . سورهء بقره ، آيهء 97 . ( 2 ) . سورهء نحل ، آيهء 102 . ( 3 ) . سورهء شعراء ، آيهء 194 . ( 4 ) . سورهء حاقة ، آيهء 40 . ( 5 ) . الميزان ؛ ج 14 ، ص 45 و 46 .