قاعده لا ضرر ( ترجمه القواعد الفقهية ) ( فارسى ) — الصفحة ١٢٣

تبيين و توجيه احتمال چهارم

« لا ضرر » يعنى شخص نبايد به برادرش ضرر بزند ، و ضرر ضد نفع است . و « لا ضرار » يعنى هر كدام از آن دو نبايد به ديگرى ضرر وارد كند .

در « الدر المنثور » : « لا ضرر » يعنى شخص نبايد به برادرش ضرر بزند و در حق او نقصى وارد كند ؛ و « لا ضرار » يعنى ضرر زدن او را ، با ضرر زدن مجازات نكند .

در « تاج العروس » و هم‌چنين « مجمع البحرين » عين همين عبارات فوق آمده است » « 1 » .

انصاف اين است كه آن‌چه شيخ جليل القدر ، علّامه مدقّق ، شيخ الشريعة اصفهانى قدس سره ، در اثبات احتمال چهارم در معناى حديث « لا ضرر » ذكر كرده‌اند كافى به نظر نمىرسد ؛ زيرا به نمونه هايى از قرآن و حديث استناد كرده‌اند كه ناهيه بودن « لا » در آن‌ها نه تنها معلوم نيست ، بلكه با اندكى تأمل ظاهر مىشود كه « لا » در تمام آن موارد حتى در آيهء « فَلَا رَفَثَ وَ لَا فُسُوقَ وَ لَا جِدَالَ فِى الْحَجِّ » و آيهء « لَا مِسَاسَ » در معناى نفى به كار رفته است .

به اين بيان كه ، معناى « فَلَا رَفَثَ وَ لَا فُسُوقَ وَ لَا جِدَالَ فِى الْحَجِّ » ، « لا ترفثوا و لا تفسقوا و لا تجادلوا فى الحج » ، نيست . بلكه مفاد آن ، نفى وجود اصل اين امور در حج است ، هر چند لازمه آن ،

( 1 ) . قاعدة لا ضرر ( شيخ الشريعة ) ، ص 27 .