يادنامه علامه طباطبائى ( فارسى ) — الصفحة ٢٤٣

10 - هدايت تكوينى و هدايت تشريعى انسان

مَيِّتٍ » 58 « أَ وَ لَمْ يَرَوْا أَنَّا نَسُوقُ الْماءَ إِلَى الْأَرْضِ الْجُرُزِ فَنُخْرِجُ بِهِ زَرْعاً » 59 . رسالت رياح در پراكندن ابرها و سوق آب به سرزمين پژمرده به هدايت او است و چنان كه اختران گنبد مينا را راهنماى دريانوردان و صحرانشينان و . . . قرار داده تا آن به ساحل نجات برسد و اين راهى خيمهء امن شود .

« وَ هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ النُّجُومَ لِتَهْتَدُوا بِها فِي ظُلُماتِ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ » 60 « أَمَّنْ يَهْدِيكُمْ فِي ظُلُماتِ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ مَنْ يُرْسِلُ الرِّياحَ » 61 . پرندگان فضا و جنبندگان زمين را به مقاصدشان آشنا و آنها را به ابزار نيل به هدف تجهيز مىكند . « وَ ما مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَ لا طائِرٍ يَطِيرُ بِجَناحَيْهِ إِلَّا أُمَمٌ أَمْثالُكُمْ ما فَرَّطْنا فِي الْكِتابِ مِنْ شَيْءٍ ثُمَّ إِلى رَبِّهِمْ يُحْشَرُونَ » 62 .

هدايت تشريعى آنست كه پروردگار متعال قانون سعادت‌بخش را در اختيار انسان قرار بدهد و با امر به فضائل و نهى از رذائل او را آگاه كند تا او با انتخاب خويش راهى را برگزيند و به پايان آن راه برسد .

متعلق هدايت تكوينى همانا فعل خود هادى يعنى خداوند متعالى است . لذا هيچ‌گونه تخلفى در آن راه ندارد و هيچ موجودى سرپيچى نمىكند « وَ لِلَّهِ جُنُودُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ كانَ اللَّهُ عَزِيزاً حَكِيماً » 63 . ولى متعلق هدايت تشريعى فعل مهتدى يعنى انسان است كه با ارادهء خويش در كمال اختيار و آزادى و نه تفويض آن را انجام دهد ، لذا قابل تخلف و عصيان مىباشد . « وَ أَمَّا ثَمُودُ فَهَدَيْناهُمْ فَاسْتَحَبُّوا الْعَمى عَلَى الْهُدى » 64 « إِنَّا هَدَيْناهُ السَّبِيلَ إِمَّا شاكِراً وَ إِمَّا كَفُوراً » 65 و همان‌طورى كه هدايت تكوينى جهان ، حق خداوند است و در اختيار هيچ موجود ديگرى نيست . « الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ » * - « اللَّهُ خالِقُ كُلِّ شَيْءٍ وَ هُوَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ وَكِيلٌ » 66 و اين حق نيز حتما از خداوند صادر مىشود چون « الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ » 67 و « كَتَبَ عَلى