يادنامه علامه طباطبائى ( فارسى ) — الصفحة ٢٣٣

5 - هدايت و قلمرو آن

محض كه موجود امكانى را به سوى كمال مقرر او راهنمايى مىكند هدايت او را به عهده دارد . 21

بنابراين هدايت عبارت از تعيين كمال مناسب يك شىء و راه رسيدن به آن مىباشد . لذا هرموجودى كه كمال او عين ذاتش نيست ، نيازمند به هدايت خواهد بود و در كمال مناسب خويش محتاج به مكمل مىباشد خواه همراه با كمال آفريده شده باشد و خواه با پيمودن راه تكامل و خروج از قوه به فعل به آن رسيده باشد . بنابراين قلمرو هدايت همهء جهان امكان مىباشد ؛ چه موجود ثابت و مجردى كه كاملا و تهديا از مبدأ متعال صادر شده باشد و چه موجود متحرك و مادى كه در افق زمان و سيلان خلق شده باشد ، هم آن موجودى كه آغاز و انجامش همسان است « ما مِنَّا إِلَّا لَهُ مَقامٌ مَعْلُومٌ » 22 نيازمند به هدايت است و هم آن موجودى كه از قوه و نقص آغاز مىنمايد و به فعل و كمال مىانجامد محتاج به آن خواهد بود . لذا هم آن مجرد كامل آفريده شده در تسبيح خود مىگويد : « سُبْحانَكَ لا عِلْمَ لَنا إِلَّا ما عَلَّمْتَنا إِنَّكَ أَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ » 23 ، و هم اين متكامل كه از همهء علوم و معارف برخوردار شد « وَ عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ كُلَّها » 24 در نيايش و انابه خود مىگويد : « رَبَّنا ظَلَمْنا أَنْفُسَنا وَ إِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنا وَ تَرْحَمْنا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخاسِرِينَ » 25 و خلاصه ، هم آن مجردى كه در وصفش آمده « لا يَسْبِقُونَهُ بِالْقَوْلِ وَ هُمْ بِأَمْرِهِ يَعْمَلُونَ » 26 . و هم اين موجود مادى كه به سوى تجرد مىرود و مأمور شده است كه « لا تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيِ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ » 27 هردو نيازمند به هدايت مىباشند زيرا ممكن نيست كه هستى چيزى عين ذات او نباشد و او در اصل هستى خود محتاج به مبدأ هستىبخش بوده ولى در كمال و راه رسيدن به آن غنى بالذات باشد ، زيرا هم تبدل فقير بالذات به غنى ذاتى محال است ، و هم تفويض محض ، ممتنع مىباشد ، و چون هدايت نحوهء وجود است ؛