يادنامه علامه طباطبائى ( فارسى ) — الصفحة ٢١٦

قرآن و حكمت

اين آيه مىفرمايد : « وَ مِنْ آياتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْواجاً لِتَسْكُنُوا إِلَيْها » از آيات قرآن فهميده مىشود كه خداوند براى انسان زوج قرار داده است . اين منطق و استدلال است ، و يا « وَ مِنْ آياتِهِ . . . . اخْتِلافُ أَلْسِنَتِكُمْ وَ أَلْوانِكُمْ » اگر چه نتايج علت طبيعى يكنواخت و يكسان است و علت‌هاى يكسان معلولهاى يكسانى را در بر خواهند داشت ، در فاعل مختار چنين نيست .

دربارهء علم خدا فلاسفه دلايل ارزنده‌اى دارند اعم از علم خدا نسبت به ذات خود و نسبت به غير حكيم سبزوارى دربارهء علم ذاتى خداوند مىگويد :

و هو تعالى عالم بالذات اذ * منه وجود عالمى الذات اخذ

و كلما جرد عاقل كما * تجرد العاقل ايضا حتما

اذ عقله اما له الامكان * اولا و هذا الظاهر البطلان

ولى استدلال قرآن را نبايد ناديده انگاشت زيرا خيلى ارزنده‌تر از اين قبيل استدلالات است ، وقتى مىفرمايد : « أَ لا يَعْلَمُ مَنْ خَلَقَ وَ هُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ » . آگاه باشيد آن كسى كه خلق كرده خبير و آگاه است . بنائى كه اين ساختمان را بنا كرده است مىداند كه چقدر سيمان در آن به كار رفته است . مهندسى كه سازنده ماشين است از كم‌وكيف آلياژ آن آگاه است و مخصوصا مهندس خلقت كه ابداع كرده است نه تركيب . در اينجا كلمهء « مَنْ خَلَقَ » استدلال به « أَ لا يَعْلَمُ » است ، منتها بايد توجه داشته باشيم .

فلاسفهء اسلامى به نفس و خصوصيات آن بسيار پرداخته‌اند و عده‌اى دربارهء شناخت نفس و عده‌اى ديگر در روانكاوى و شناخت خصوصيات نفس كار كرده‌اند . حال بايد ديد كتابى كه