يادنامه علامه طباطبائى ( فارسى ) — الصفحة ١٣٣
بخش دوم
آن‌ها است ، معجزات فعلى موقت و محدود به زمان و مكان‌اند و خلق الساعة و زودگذرند ، و بعد از وقوع فقط عنوان تاريخى و سمت خبرى دارند به خلاف معجزات قولى كه در همهء اعصار معجزه‌اند و براى هميشه باقى و برقرار .
معجزات فعلى براى عوام‌اند كه با محسوسات آشنايند و با آن‌ها الفت گرفته‌اند و خو كرده‌اند و پاىبند نشئات طبيعت‌اند و به ماوراى آن سفرى نكرده‌اند . اين فريق بايد با حواس ادراك كنند و بخصوص بايد با چشم ببينند تا باورشان آيد .
اينان از نيل به بهجت معنوى و وصول به لذت روحى و سير در ديار فسيح معقولات و مرسلات بىبهره‌اند و حتى عبادات را به اميد حور و قصور خيال قاصرشان انجام مىدهند و از ذوق عبادت احرار و عشاق ناكام‌اند و بالاخره عوام‌اند خواه در صنايع و حرف مادى ورزيده باشند و خواه نباشند .
خواص را كه قوهء عاقله و متفكرهء پيكر مدينهء فاضلهء انسانىاند ، علوم و معارف به كار آيد . اين طائفه معجزات قولى را كه مائده‌هاى آسمانى و مأدبه‌هاى روحانىاند طلب مىكنند ، نكته‌سنج و زبان‌فهم و گوهر شناسند و مىدانند كه كالاى دانش كجائى و چگونه كالائى است و به تعبير خواجه طوسى در شرح اشارات شيخ رئيس : الخواص للقولية أطوع و العوام للفعلية أطوع .
اصولا انسان با حفظ موضوع و عنوان انسان همان علوم و معارف و شوق و عشق به آن‌ها و اعمال صالحه و اخلاق حسنه است ، و گرنه سرمايهء مادى خاك است كه بر باد است چه خود طفل خاكباز است كه التراب ربيع الصبيان ، عاقل مستسقى آب حيوة كمال مطلق است ، چنان‌كه عارف محو در مطالعهء جمال حق .
در كافى از حضرت امام سجاد عليه السّلام روايت شده است كه چون خداوند مىدانست در آخر الزمان اقوامى مدقق خواهند