يادنامه علامه طباطبائى ( فارسى ) — الصفحة ١١٠

بخش دوم

فواتح الكلم و جوامعه و خواتمه ( جامع صغير سيوطى ) .

و قال رسول اللّه ( ص ) : انا معاشر الانبياء امرنا ان نكلم الناس على قدر عقولهم ( كافى معرب ج 1 ص 18 ) .

آن‌كه فرمود : اعطيت جوامع الكلم ، اين انسان كامل است كه از خويشتن خبر مىدهد كه نفس كليه الهيه او صحيفه كامله‌اى است كه كلمات جامعه وجوديه در او مكتوبست لذا فرموده‌اند كه سفراى الهى ، مبين حقايق اسماءاند . اين جوامع كلم ، اصول و امهات و حقايقى است كه در صورت كتبيه انسان كامل اعنى قرآن فرقان ظهورى نموده است . چه على التحقيق كسى كه نقش و كمال و صنعتى را در خارج ابراز و اظهار مىنمايد آن را در خويشتن دارا است و به نحوه‌اى در خود او قرار دارد ، و به حكم محكم عقل محال است كه فاقد حقيقت چيزى مثال و وزان آن را در خارج از خود پياده كند و به قول عارف جامى :

ذات نايافته از هستى بخش * چون تواند كه شود هستىبخش

خشك لب را كه بود ز آب ته * نايد از وى صفت آب دهى

تنزيل در لغت عرب نزول تدريجى است و انزال ، نزول دفعى ، حق سبحانه مىفرمايد إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ . ما قرآن را يك‌بار در شب قدر نازل كرده‌ايم آن همه حقائق گران‌قدر يك‌بار به صورت انزال بر قلب خاتم القاء شده است إِنَّا سَنُلْقِي عَلَيْكَ قَوْلًا ثَقِيلًا ( مزمل 6 ) پس از آن در مدت بيست و سه سال نجوما و تدريجا باذن اللّه پياده شده است وَ قُرْآناً فَرَقْناهُ لِتَقْرَأَهُ عَلَى النَّاسِ عَلى مُكْثٍ وَ نَزَّلْناهُ تَنْزِيلًا ( الاسراء 107 ) .

در حكمت متعاليه مثلا در مبحث اتحاد عاقل و معقول اسفار مبرهن است كه چون نفس از قوه به فعل رسيده است و عقل