علوم قرآن در تفسير الميزان و آثار علامه طباطبايى ( قده ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٨٦

نسخ و حكمت آن

وَ إِذا بَدَّلْنا آيَةً مَكانَ آيَةٍ راغب در مفردات گفته : ابدال و تبديل و تبدل و استبدال همه به معناى اين است كه چيزى را در جاى چيز ديگرى قرار دهى ، و اين اعم از معناى كلمه « عوض » است ، چون عوض در معنايش اين نكته نفهته كه آنچه مىگيرى در مقابل آنچه مىدهى ملك تو گردد ، ولى تبديل گاهى تغييرى را افاده مىكند كه بدلش به آدمى برنگردد ، مانند آيه فَبَدَّلَ الَّذِينَ ظَلَمُوا قَوْلًا غَيْرَ الَّذِي قِيلَ لَهُمْ آنهايى كه ستمگر بودند حرف را به غير آنچه دستور يافته بودند تبديل كردند تا آنجا كه مىفرمايد : فَمَنْ بَدَّلَهُ بَعْدَ ما سَمِعَهُ ، و نيز خداى تعالى فرموده : وَ إِذا بَدَّلْنا آيَةً مَكانَ آيَةٍ و نيز فرموده :

وَ بَدَّلْناهُمْ بِجَنَّتَيْهِمْ جَنَّتَيْنِ و نيز فرموده : ثُمَّ بَدَّلْنا مَكانَ السَّيِّئَةِ الْحَسَنَةَ .

پس تبديل به معناى تغيير ، مخالف با تبديل به معناى معروفش است ، زيرا در تبديل به معنى تغيير مفعول اول ماخوذ و مطلوب است ، به خلاف تبديل به معناى معروف ، پس در جمله وَ إِذا بَدَّلْنا آيَةً مَكانَ آيَةٍ معنا اين است كه ما آيه‌ى دومى را به جاى آيه‌ى اولى بگذاريم و آن را باقى بداريم ، چون مطلوب است .

و جمله وَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِما يُنَزِّلُ كنايه از اين است كه حق هيچ‌وقت از مورد خود تجاوز نمىكند ، و آن آيه‌اى كه خدا نازل مىكند سزاوار و شايسته به نازل شدن است ، و خدا از اينان كه اعتراض مىكنند داناتر است به آنچه كه نازل مىكند ، بنابراين ، جمله مورد بحث جمله حاليه است .

و اين‌كه فرمود : قالُوا إِنَّما أَنْتَ مُفْتَرٍ نقل كلامى است كه مشركين به رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله گفته و او را متهم كرده بودند به اين‌كه تو از دروغ به خدا افتراء