علوم قرآن در تفسير الميزان و آثار علامه طباطبايى ( قده ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٨٠

نسخ در قرآن « 1 »

فرمايد : فَاعْفُوا وَ اصْفَحُوا حَتَّى يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ « 1 » و پس از چندى آيه قتال آمد و به حكم مسالمت خاتمه داد ، چنان‌كه مىفرمايد : قاتِلُوا الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ لا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَ لا يُحَرِّمُونَ ما حَرَّمَ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ لا يَدِينُونَ دِينَ الْحَقِّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ « 2 » .

به هرحال منظور از نسخ در آيه ما نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ اين است كه نسخ باعث نمىشود كه خود آيت نسخ شده به كلى از عالم هستى نابود گردد ، بلكه حكم در آن عمرش كوتاه است ، چون به وضعى وابسته است كه با نسخ ، آن صفت از بين مىرود .

و آن صفت ، صفت آيت و علامت بودن است ، پس خود اين صفت به ضميمه تعليل ذيلش كه مىفرمايد : أَ لَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ به ما مىفهماند كه مراد از نسخ ، از بين بردن اثر آيت ، از جهت آيت بودنش مىباشد ، يعنى از بين بردن علامت بودنش ، با حفظ اصلش ، پس با نسخ ، اثر آن آيت از بين مىرود اما خود آن باقى است ، حال اثر آن يا تكليف است و يا چيزى ديگر .

و اين معنا از پهلوى هم قرار گرفتن نسخ و نسيان به خوبى استفاده مىشود ، چون كلمه نُنْسِها از مصدر انساء است ، كه به معناى از ياد ديگران بردن است ، هم‌چنان‌كه نسخ به معناى از بين بردن عين چيزى است ، پس معناى آيه چنين مىشود كه ما عين يك آيت را به كلى از بين نمىبريم ، و يا آن‌كه

( 1 ) . سوره بقره : 109 . ( 2 ) . سوره توبه : 29 .