علوم قرآن در تفسير الميزان و آثار علامه طباطبايى ( قده ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٥٠

موارد استعمال تأويل در قرآن

و در جاى ديگر همين داستان را در نقل رؤياى آن دو زندانى مىفرمايد :

وَ دَخَلَ مَعَهُ السِّجْنَ فَتَيانِ ، قالَ أَحَدُهُما إِنِّي أَرانِي أَعْصِرُ خَمْراً ، وَ قالَ الْآخَرُ إِنِّي أَرانِي أَحْمِلُ فَوْقَ رَأْسِي خُبْزاً ، تَأْكُلُ الطَّيْرُ مِنْهُ ، نَبِّئْنا بِتَأْوِيلِهِ إِنَّا نَراكَ مِنَ الْمُحْسِنِينَ يا صاحِبَيِ السِّجْنِ أَمَّا أَحَدُكُما فَيَسْقِي رَبَّهُ خَمْراً ، وَ أَمَّا الْآخَرُ فَيُصْلَبُ فَتَأْكُلُ الطَّيْرُ مِنْ رَأْسِهِ ، قُضِيَ الْأَمْرُ الَّذِي فِيهِ تَسْتَفْتِيانِ « 1 » .

و در جاى ديگر خطاب به يوسف مىفرمايد : وَ يُعَلِّمُكَ مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحادِيثِ « 2 » . و نيز مىفرمايد : وَ لِنُعَلِّمَهُ مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحادِيثِ « 3 » .

باز در جاى ديگر از يوسف نقل فرموده كه در مناجاتش با خداى تعالى گفت : وَ عَلَّمْتَنِي مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحادِيثِ « 4 » .

پس ملاحظه كرديد كه در تمامى اين موارد از داستان يوسف كلمه تأويل در حوادثى استعمال شده كه سرانجام رؤيا به آن حوادث منجر مىشود ، و آنچه صاحب رؤيا در خواب مىبيند صورت و مثالى از آن حوادث است ، پس نسبتى كه ميان آن حوادث و ميان رؤياها هست همان نسبتى است كه ميان صورت و معنا است ، صورتى كه ، معنا به آن صورت جلوه مىكند .

و به عبارت ديگر نسبتى است كه ميان حقيقت مجسم شده با مثال آن حقيقت است هم‌چنان‌كه در آياتى كه از داستان موسى و خضر عليه السّلام نقل كرديم جريان از اين قرار بود و در آيه شريفه : وَ أَوْفُوا الْكَيْلَ إِذا كِلْتُمْ . . . وَ

( 1 ) . سوره يوسف : 41 . ( 2 ) . سوره يوسف : 6 . ( 3 ) . سوره يوسف : 21 . ( 4 ) . سوره يوسف : 101 .