علوم قرآن در تفسير الميزان و آثار علامه طباطبايى ( قده ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٠٠

كلام راغب در محكم و متشابه

3 . آن‌كه تشابهش از جهت زمان باشد به اين معنا كه احتمال دهيم آيه نسخ شده باشد ، و عمر حكمى كه در آن است سرآمده باشد ، و احتمال دهيم كه نسخ نشده باشد ، مانند آيه : اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ « 2 » كه تقواى كامل را واجب مىكند با اين‌كه آيه فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ « 3 » تقوا را به قدر توانايى واجب كرده است .

4 . آن‌كه تشابهش از جهت مكان و يا امورى باشد كه آيه در شان آن امور نازل شده باشد ، مانند آيه : وَ لَيْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ ظُهُورِها « 4 » ، كه در آيه معين نشده مقصود از پشت خانه كجا است ، و مانند آيه إِنَّمَا النَّسِيءُ زِيادَةٌ فِي الْكُفْرِ « 5 » كه تشخيص معناى « نسىء » ، براى كسى كه عادت عرب جاهليت را نمىداند ، مشكل است .

5 . آن‌كه تشابهش از جهت شروطى باشد كه در صحت و فساد عمل دخالت دارند ، مانند شروط نماز و نكاح .

با در نظر گرفتن اين مطالب معلوم مىشود هيچ‌يك از وجوهى كه مفسرين در معناى متشابه ذكر كرده‌اند خالى از اين وجوه و تقسيم‌ها نيست ، حتى آن‌كه گفته متشابه عبارت است از حروف مقطعه ، و يا قتاده كه گفته است : متشابه عبارت است از منسوخ ، و محكم عبارت است ، از ناسخ ، و يا اصم

( 2 ) . سوره آل عمران : 102 . ( 3 ) . سوره تغابن : 16 . ( 4 ) . سوره بقره : 189 . ( 5 ) . سوره توبه : 37 .