علوم قرآن در تفسير الميزان و آثار علامه طباطبايى ( قده ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٩٨

كلام راغب در محكم و متشابه

حال يا از جهت لفظ ، و يا از حيث معنا ، و بدين جهت است كه فقها گفته‌اند :

آيه متشابه آن آيه‌اى است كه ظاهرش از مراد و معنايش حكايت نكند .

و حقيقت اين سخن اين است كه آيات قرآن از نظر اعتبار بعضى از آنها به وسيله بعضى ديگر سه قسم هستند : يكى محكم على الاطلاق است ، و دوم متشابه على الاطلاق ، و سوم آياتى است كه از جهتى محكم و از جهتى ديگر متشابه است .

پس متشابه فى الجمله سه قسم است : اول متشابه از جهت لفظ فقط ؛ دوم متشابه از جهت معنا فقط ؛ و سوم متشابه از هردو جهت ، و آن‌كه تنها از جهت لفظ ، متشابه است ، دو قسم است :

1 . آن‌كه مفردات آن متشابه است ، يا به خاطر اين‌كه لفظى است ناآشنا و غير مانوس مانند كلمه « أب » و كلمه « يزفون » ، و يا به خاطر اين‌كه لفظى است داراى چند معنا ، مانند لفظ « يد » و لفظ « عين »

2 . آن متشابهى است كه جملات و تركيبات آن تشابه دارد .

قسم دوم نيز سه نوع است :

1 . آن‌كه تشابهش از اين جهت ناشى شده باشد كه كلامى است مختصر و بدون توضيح ، مانند آيه : وَ إِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتامى فَانْكِحُوا ما طابَ لَكُمْ مِنَ النِّساءِ « 1 » .

2 . آن‌كه تشابهش به خاطر بسط و گستردگى كلام باشد ، مانند آيه لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ « 2 » ، كه اگر فرموده بود : « ليس مثله شىء » ، معنا براى شنونده

( 1 ) . سوره نساء : 3 . ( 2 ) . سوره شورى : 11 .