علوم قرآن در تفسير الميزان و آثار علامه طباطبايى ( قده ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٨٤

اقوال مختلف در تفسير محكم و متشابه

مؤيد اين حديث روايت ديگرى است كه باز از او نقل شده ، كه در تفسير آيه مورد بحث گفته : آيه : قُلْ تَعالَوْا . . لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ و نيز آيه : وَ قَضى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ . . . كانَ لِلْأَوَّابِينَ غَفُوراً از اين قبيل آيات است « 1 » .

پس اين دو روايت شاهداند بر اين‌كه منظور ابن عباس اين بوده كه سه آيه آخر انعام را مثل بياورد براى آيات محكم ، نه اين‌كه آيات محكم را منحصر در آن سه آيه كند .

قول دوم : عكس تفسير اول است ، و آن اين است كه آيات محكم عبارت است از حروف مقطعه در اوايل بعضى از سوره‌ها ، و آيات متشابه بقيه قرآن است . اين تفسير را به ابى فاخته نسبت داده‌اند ، كه در تفسير آيه هُنَّ أُمُّ الْكِتابِ گفته : ام الكتاب ، عبارت است از فواتح سور ، كه قرآن از آنها استخراج شده ، يعنى سوره بقره از « الف - لام - ميم » استخراج شده ، و در سوره آل عمران از « الف - لام - ميم » اللَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ * استخراج شده است .

از سعيد بن جبير نقل شده كه نظير اين معنا را براى ام الكتاب كرده ، و گفته : اصل كتاب اين حروف هستند ، چون در همه كتابها وجود دارند .

و از اينجا مىفهميم كه ابن عباس و سعيد بن جبير نظرشان درباره رموز اول سوره‌ها اين بوده كه خداى تعالى خواسته است بفرمايد : قرآن از همين حروفى تشكيل شده كه خود شما با آن سخن مىگوييد ، و اگر نمىپذيريد كه كلام خدا است آيه‌اى مثل آن بياوريد .

اين يكى از وجوهى است كه در معناى حروف مقطعه ذكر كرده‌اند . ولى علاوه بر اين‌كه هيچ دليلى بر اين وجه نيست ، اين اشكال هم بر آن وارد است ،

( 1 ) . الدر المنثور : 2 / 4 .