علوم قرآن در تفسير الميزان و آثار علامه طباطبايى ( قده ) ( فارسى ) — الصفحة ١١٣

جمع قرآن مجيد در مصحف پس از رحلت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله

و در الاتقان از دير عاقولى در كتاب فوائدش نقل كرده كه گفت : ابراهيم بن يسار از سفيان بن عيينه از زهرى از عبيد از زيد بن ثابت براى ما حديث كرد كه او گفته است : رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله از دار دنيا رفت در حالى كه هنوز هيچ چيز از قرآن جمع‌آورى نشده بود « 1 » .

و حاكم در مستدرك به سند خود از زيد بن ثابت روايت كرده كه گفت :

نزد رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله داشتيم قرآن را از ورق‌پاره‌ها جمع‌آورى مىكرديم كه . . . « 2 » .

ممكن است اين روايت با روايت قبليش منافات نداشته باشد ، و مقصود از اين روايت اين باشد كه آيه‌هايى كه از يك سوره به طور پراكنده نازل شده بود يك‌جا جمع مىكرديم ، و هركدام را به سوره خود ملحق مىكرديم . و يا پاره‌اى از سوره‌ها را كه از نظر كوتاهى ، بلندى ، متوسط بودن نظير هم بودند مانند طوال و مئين و مفصلات را پهلوى هم قرار مىداديم . هم‌چنان كه در احاديث نبوى هم از آنها ياد شده است . و گرنه به طور مسلم جمع‌آورى قرآن به صورت يك كتاب بعد از درگذشت رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله اتفاق افتاده و به همين وجهى كه ما گفتيم بايد حمل شود ، روايتى كه در ذيل مىخوانيد .

و در صحيح نسايى از ابن عمر روايت كرده كه گفت : من قرآن را جمع آورى نمودم و همه‌شب مىخواندم تا به گوش رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله رسيد ، فرمود :

قرآن را در عرض يك ماه بخوان « 3 » .

( 1 ) . الاتقان : 1 / 57 . ( 2 ) . الاتقان : 1 / 57 . ( 3 ) . الاتقان : 1 / 72 .