قصة التقريب ، أمة واحدة ، ثقافة واحدة ( سرگذشت تقريب يك فرهنگ ؛ يك امت ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٨٢
سخنى دربارهء مؤلف
تدريس مىشود و در مطالعاتش تنها به كتاب‌هاى مذهبى ويژه خود بسنده نكرد و بر آنچه نزد ديگران بود نيز آگاهى كامل يافت و در تأليفات مفصل خود ، نظر فقهاى ديگر مذاهب را با احترام شايستهء اهل علم مطرح مىسازد و نظر مخالف خود را در كمال آرامش ، مورد مناقشه قرار مىدهد و استدلال خويش را به‌دور از هر گونه تحميل يا ستمى ، مطرح مىسازد .
او در پژوهش‌هاى خود به ديدگاه‌هاى سهل و آسان بسنده نمىكند و براى اثبات ديدگاه‌هاى خويش ، به جست‌وجوى سند و مدرك نمىگردد ؛ او دايرهء المعارفى علمى بود كه نظرات خود را عنوان مىكرد و با اسناد متعدد و چندجانبه‌اى كه مورد حمايت قرار مىداد و خود در يكى از سفارش‌هايى كه دارد مىگويد : « بر آگاهىهاى خود از نظرات ديگران بيفزا و براى آنكه از مزيت احتمالات بيشتر برخوردار گردى . در هر مسأله‌اى در جست‌وجوى دليل و سند ، همهء تلاش خود را به‌كار گير تا آگاهانه اقدام به گزينش كنى . » « 1 »
و در سفارش ديگرى مىگويد : « بگذار تا فراگيرىات براى نجات باشد تا از ريا و رياكارى در امان بمانى ، و باشد كه جست‌وجويت براى رسيدن به حق باشد تا از هواهاى نفسانى و موارد پنهان رهايى پيدا كنى . » « 2 »
از آن گذشته او در چنان مرتبه‌اى از پرهيزگارى و پارسايى است كه به‌هنگام صدور فتوا ، خويشتن را در پيشگاه خداوندى مىبيند و در يكى از سفارش‌هاى خود مىگويد : « تو در حالت صدور فتوا ، از خداى خود خبر مىدهى و زبان شرع او هستى ، چه خوشبختى اگر به جزم و قاطعيت ، نتيجه‌اى بگيرى و چه بازنده‌اى اگر بر اساس توهم ، فتوايى بدهى . بگذار برداشت تو مصداق اين آيه باشد : « وَ أَنْ تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ ما لا تَعْلَمُونَ » ( بقره / 169 ) ( . . . و به اينكه چيزى را كه نمىدانيد ، دربارهء خداوند بر زبان آوريد . ) و به اين آيه توجه كن : « قُلْ أَ رَأَيْتُمْ ما أَنْزَلَ اللَّهُ لَكُمْ مِنْ رِزْقٍ فَجَعَلْتُمْ مِنْهُ حَراماً وَ حَلالًا قُلْ آللَّهُ أَذِنَ لَكُمْ أَمْ عَلَى اللَّهِ تَفْتَرُونَ » ( يونس / 59 ) ( بگو مرا خبر دهيد : آنچه
( 1 ) . از جمله سفارش‌هايى كه در مقدمهء كتاب خود « المعتبر » ، تدوين كرده است . ( 2 ) . پشين .