در سايه سار حكمت ، شرح و توضيح بدايه الحكمه ( فارسى ) — الصفحة ٤٧٥
الفصل العاشر في العقل المفارق و كيفيّة حصول الكثرة فيه ، لو كانت فيه كثرة
انواع مجرد منحصر در يك فرد هستند و كثرت افرادى در آن‌ها تحقق نمىيابد .
كثرت عددى در صورتى در عقل مجرد راه مىيابد كه افراد يك نوع مادى ( مانند انسان ) با حركت جوهرى از مرحلهء ماديت به آستانهء تجرّد راه يابند .
چون وقوع كثرت افرادى در عقل مجرد ممتنع است اگر در آن‌جا كثرتى باشد كثرت آن ، نوعى خواهد بود .
كثرت نوعى به دو شكل قابل تصور است :
1 - طولى : يك عقل به وجود آيد و به دنبال آن عقل ديگر و . . . به گونه‌اى كه هرعقلى علت فاعلى عقل بعدى مىباشد ؛
2 - عرضى : انواع متعدد و جداگانه‌اى هستند كه نه علّت براى همديگر و نه معلول همديگر هستند ، بلكه جملگى معلول عقلى هستند كه در رتبهء بالاترى باشند .
پرسش
1 - علّت و موجب كثرت در ماهيت چيست ؟ فروض مسئله را بيان كنيد .
2 - به چه علّت ماهيات مجرده كثرت افرادى ندارند ؟
3 - آيا امكان راه‌يابى كثرت به عقل مجرد وجود دارد ، به چه صورت ؟
4 - هريك از واژه‌هاى كثرت نوعى طولى و عرضى را توضيح دهيد .