در سايه سار حكمت ، شرح و توضيح بدايه الحكمه ( فارسى ) — الصفحة ٤٧١

الفصل التاسع في فعله تعالى و انقساماته

چكيده

فعل خداوند ، يعنى همان آفريده‌اش ( عالم آفرينش و جهان مخلوقات ) از ذات اقدس الهى نشأت گرفته است و تقسيماتى دارد ، مانند تقسيم به مجرد و مادى ، ثابت و سيّال و تقسيم به عالم عقل و مثال و . . . .

عالم عقل ، عالمى است مجرد از ماده و آثار آن .

عالم مثال ، عالمى است مجرّد از ماده ، ولى آثار آن را دارد ، آثارى مانند ابعاد سه گانه ، شكل و . . . .

عالم ماده ، عالمى كه همهء جوهرها و عرض‌هايش همراه با ماده است .

عالم‌هاى سه‌گانهء مذكور ترتيب خاصى نسبت به يكديگر دارند به اين صورت كه وجود عالم عقل پيش از عقل مثال و وجود عالم مثال پيش از عالم ماده است ، زيرا فعليّت خالص ، وجودى قوىتر و شديدتر از قوّهء محض دارد و هرچه وجود قوىتر و گسترده‌تر باشد از مرتبهء بالاترى در سلسله‌اى كه با ترتيب خاص تشكيل يافته برخوردار است .

ترتيب ياد شده ترتيبى است در عليت ؛ يعنى عالم عقل ، علّت عالم مثال و عالم مثال ، علّت عالم ماده است .

پرسش

1 - فعل خداوند به چه معناست ؟ توضيح دهيد .

2 - عوالم سه‌گانه را تعريف و ترتيب آن‌ها را نيز بيان كنيد .

3 - ترتيب عوالم سه‌گانه بر يكديگر به نحوهء ترتّبى است ، علت آن را بيان فرماييد .