در سايه سار حكمت ، شرح و توضيح بدايه الحكمه ( فارسى ) — الصفحة ٤٥

8 - مكاتب فلسفهء اسلامى

كتاب بداية الحكمه در محتوا نمايان‌گر فلسفهء ملا صدرا و حكمت متعاليه است ، ولى در روش ، مشايى است ؛ يعنى صرفا ملاك اثبات گزاره‌هاى خود را برهان و استدلال عقلى مىداند و از آن پيروى مىكند . اين كتاب ، حلقهء اول درس فلسفه و كتاب ديگر مرحوم علامه ، نهاية الحكمه حلقهء دوم به شمار مىرود . مرحوم علامه ، مطالب فلسفى را در يك مقدمه و دوازده مرحله تنظيم كرده است . مراحل اين كتاب چنين است :

1 - المرحلة الأولى : فى كليات مباحث الوجود و فيها تسعة فصول ؛ « 1 »

2 - المرحلة الثانية : فى انقسام الوجود الى خارجى و ذهنى و فيها فصل واحد ؛

3 - المرحلة الثالثة : فى انقسام الوجود الى ما فى نفسه و ما فى غيره . . . ؛

4 - المرحلة الرابعة : فى المواد الثلاث ؛

5 - المرحلة الخامسة : فى الماهية و احكامها ؛

6 - المرحلة السادسة : فى المقولات العشر ؛

7 - المرحلة السابعة : فى العلة و المعلول ؛

8 - المرحلة الثامنة : فى انقسام الموجود الى الواحد و الكثير ؛

9 - المرحلة التاسعة : فى السبق و اللحوق و القدم و الحدوث ؛

10 - المرحلة العاشرة : فى القوّة و الفعل ؛

11 - المرحلة الحادية عشرة : فى العلم و العالم و المعلوم ؛

12 - المرحلة الثانية عشرة : فى ما يتعلق بالواجب تعالى .

و هرمرحله نيز فصولى دارد كه در متن نوشتار مطرح شده است .

مرحله 1 ، 3 ، 4 ، 7 ، 10 ، 11 و 12 از مهم‌ترين مراحل كتاب به شمار مىروند و مرحله 12 در واقع غايت همهء مباحث فلسفه اسلامى الهى و همهء مراحل و فصول ، مقدمهء اين مرحله است .

مشاعر ، شرح هدايه اثير الدين ابهرى » ( آشنايى با علوم اسلامى ، ص 107 - 111 ) . ( 1 ) - سه فصل از مرحلهء اولى حذف شده است .