در سايه سار حكمت ، شرح و توضيح بدايه الحكمه ( فارسى ) — الصفحة ٤١٠

دسته‌ها و گروه‌هاى مختلف شكاكان

پس آن است شك داريم . البته اين خود حاوى اعتراف به واقعيات فراوانى است .

گروه پنجم ، كسانى كه مىگويند منم و ادراكاتم ، و به آن‌چه در پس آن است مشكوكم و دليل عمدهء آن‌ها وجود خطا در ادراكات است . در پاسخ بايد گفت كه وجود خطا در بعضى موارد سبب نمىشود ما از همهء معلومات خود حتى بديهيات و . . . سلب اعتماد كنيم .

گروه ششم ، دسته‌اى از دانشمندان علوم تجربىاند كه مىگويند حواس ما گزارش‌گر صادقى از جهان پيرامون ما نيست و از طرفى همهء علوم آدمى به حس بازمىگردد در نتيجه ، هيچ‌يك از علوم و ادراكات ما با خارج تطابق نخواهد داشت . در پاسخ بايد گفت : اگر مطابقت علوم با خارج انكار شود هيچ سخنى ارزش علمى نداشته و بايد دم فروبسته و هيچ نگوييم ، زيرا تنها پل ارتباط ميان انسان و خارج ، ادراكات است و بازگشت چنين كلامى به سفسطه و انكار هرگونه علمى است .

منابع بيشتر براى مطالعه

بصائر النصيريه .

شرح شمسيّه .

اصول فلسفه و روش رئاليسم ، مقالهء دوم .

شرح مختصر شرح منظومه ، ج 1 ، ص 116 .

اسفار ، ج 1 .