در سايه سار حكمت ، شرح و توضيح بدايه الحكمه ( فارسى ) — الصفحة ٣٠٣

الفصل الأوّل في معنى السّبق و اللّحوق و أقسامهما و المعيّة

6 - ميان اجزاى ماهيت و خود ماهيت ، تقدّم و تأخّر ماهوى يا بالتجوهر برقرار است .

7 - تقدّم و تأخّر به حقيقت و مجاز در جايى است كه دو چيز در اتصاف به وصفى ، مشترك باشند و آن وصف به هر دوى آن‌ها اسناد داده شود با اين تفاوت كه اتصاف به يكى از آن دو بالذات و حقيقى ، اما اتصاف به ديگرى مجازى است .

8 - تقدّم و تأخّر دهرى ، عبارت است از تقدّم علّت ايجادكننده بر معلولش از جهت انفكاك وجود علت از وجود معلول .

9 - تقدّم و تأخّر رتبى در جايى است كه ترتيب خاصى ميان چند شىء برقرار بوده و آن اشيا با مبدأ خاصى مقايسه شده و نسبت دورى و نزديكى آن‌ها به آن مبدأ لحاظ شود .

10 - تقدّم و تأخّر به شرف عبارت است از پيشى در صفات كمالى .

منابع بيشتر براى مطالعه

جوهر النضيد ، ص 28 و 29 .

تعليقهء استاد حسن‌زاده آملى بر شرح منظومه ، ج 2 ، ص 307 .

شرح مبسوط شرح منظومه ، ج 4 ، ص 225 - 236 .

اسفار ، ج 3 ، ص 258 .

تعليقهء ملا صدرا بر شفا ، ص 154 .

اصول فلسفه و روش رئاليسم ، ج 4 ، ص 261 .

شرح منظومه ، فريدهء سوم ، غرر فى اقسام السبق .

اسفار ، ج 1 ، مقالهء چهارم ، ص 255 .

فارابى ، فصوص الحكم ، فص 68 .

ما بعد الطبيعهء ارسطو همراه با تفسير ابن رشد ، ج 2 ، ص 567 .