در سايه سار حكمت ، شرح و توضيح بدايه الحكمه ( فارسى ) — الصفحة ٢١٨
الفصل الحادي عشر في المقولات النّسبيّة
برادرى ، و اضافه‌اى كه دو طرف آن شبيه يكديگر نيستند ( مختلف الاطراف ) مانند اضافهء پدرى و فرزندى .
از ويژگىها و احكام اضافه آن است كه دو طرف اضافه از جهت وجود و عدم و قوه و فعل برابرند .
گاهى مضاف اطلاق مىشود و مقصود از آن خود مقوله ، يعنى هيئت حاصل از نسبت متكرّر است كه به آن مضاف حقيقى مىگويند ، مثلا به خود پدرى و فرزندى مضاف گفته مىشود ، و گاهى بر معروض اضافه اطلاق مىشود ، مانند پدر و فرزند كه به آن مضاف مشهورى مىگويند .
مقوله فعل ( ان يفعل ) عبارت است از هيئت تدريجى و غيرقارّ كه در شىء مؤثر تا وقتى در حال اثركردن است پديد مىآيد ، مانند هيئت پديد آمدهء از گرم‌كردن مادهء گرم كننده در زمان گرم‌كردن .
مقولهء انفعال ( ان ينفعل ) : هيئتى است غيرقارّ و تدريجى كه در شىء متأثر تا وقتى در حال اثرپذيرى است پديد مىآيد ، مانند هيئتى كه گرم شدن آب تا وقتى در حال گرم شدن است پديد مىآيد .
پرسش
1 . مقولهء أين را تعريف كنيد .
2 . مقولهء متى را تعريف و اقسام آن را بيان كنيد .
3 . مقولهء وضع را بيان كنيد .
4 . مقولهء جده را با ذكر مثال بيان فرماييد .
5 . مقولهء اضافه را تعريف كرده و توضيح دهيد مراد از مضاف حقيقى و مشهورى چيست .
6 . اضافهء متشابه الاطراف و مختلف الاطراف را با ذكر مثال بيان نماييد .
7 . مقصود از تكافؤ متضايفين در وجود و عدم و در قوّه و فعل چيست ؟
8 . مقوله فعل و انفعال را توضيح داده و فرق ميان آن دو را بيان فرماييد ؟