در سايه سار حكمت ، شرح و توضيح بدايه الحكمه ( فارسى ) — الصفحة ٢١٣

الفصل العاشر في الكيف

چكيده

مقولهء كيف عرضى است كه ذاتا نه قسمت‌پذير است و نه نسبت‌پذير و آن را به چهار قسمت تقسيم مىكنند :

1 - كيفيات نفسانى : كه همان كيفيات عارض بر نفس مىباشند ، مانند علم ، اراده ، ترس و شجاعت ؛

2 - كيفيات ويژهء كميّات : ( 1 ) مانند استقامت كه ويژهء كمّ متصل است و همين‌طور فرد بودن كه از كيفيات مختص به كمّ منفصل است ؛

3 - كيفيات استعدادى : كه به آن قوة ( - مقاومت در برابر عامل مؤثر ) و لاقوة ( - عدم مقاومت ) نيز گفته مىشود ، مانند آمادگى زياد براى اثرپذيرى ، مثل نرم بودن ؛

4 - كيفيات محسوس كه توسط حواس پنجگانه درك مىشوند . اين‌ها نيز خود به دو قسم تقسيم مىشوند :

1 . كيفياتى كه زود بر طرف مىشود ، مثل زردى چهرهء انسان بر اثر ترس كه انفعالات ناميده مىشود ؛

2 . كيفياتى كه ثابت‌اند ، مانند زردى طلا و شيرينى عسل .

پرسش

1 . مقولهء كيف را تعريف كنيد .

2 . اقسام كيف را با ذكر مثال نام ببريد .

3 . كيف نفسانى را با ذكر مثال نام ببريد .

4 . اقسام كيف مخصوص به كميات را بيان كنيد .

5 . كيفيت استعدادى را با ذكر مثال تعريف كنيد .

6 . كيف استعدادى چه نسبتى با هيولاى اولى دارد ؟

7 . اقسام كيف محسوس را بيان كنيد .

( 1 ) - آن دسته از كيفيات هستند كه به واسطهء كميّت بر جسم عارض مىشوند ؛ يعنى ابتدا كمّيت به آن‌ها متصف مىشود و سپس جسم به دليل كميتش به آن‌ها متصف مىگردد .