در سايه سار حكمت ، شرح و توضيح بدايه الحكمه ( فارسى ) — الصفحة ١٥٢

ويژگىهاى مفاهيم ذاتى

بعينه فكيف تتقدّم على نفسها » ؟ مندفع بأنّ الاعتبار مختلف ، فالأجزاء بالاسر متقدّمة على الأجزاء به وصف الاجتماع و الكلّيّة ، على : أنّها إنّما سمّيت أجزاء ، لكون الواحد منها جزءا من الحدّ و إلّا فالواحد منها عين الكلّ ، أعني ذي الذّاتيّ ( 1 ) .

چكيده

ذاتى : هرگاه محمول جزء ذات يا تمام ذات موضوع بوده كه ذات موضوع با زايل شدن آن زايل شود اين محمول ، ذاتى موضوع است .

عرضى : محمولى را كه جزء ذات يا تمام ذات موضوع نبوده ، بلكه امرى خارج از ذات موضوع باشد ، عرضى نامند .

خارج محمول : مفاهيم عرضى كه مبدأ اشتقاق آن‌ها ما به ازاى مستقل و وجود فى نفسه‌اى در خارج نداشته ، بلكه ذهن آن را از اشيا انتزاع كرده و بر آن‌ها حمل مىكند .

محمول بالضميمه : مفاهيم عرضى كه مبدأ اشتقاق آن‌ها ما به ازاى مستقل و وجود فى نفسه‌اى هستند كه در خارج ، عارض بر موضوعاتشان مىشوند .

ويژگىهاى مفاهيم ذاتى

ويژگىهاى مفاهيم ذاتى

1 - ثبوت اجزاى ذاتى ماهيتى براى آن ، بىنياز از دليل است ؛

2 - امور ذاتى نياز به سبب و واسطه در ثبوت ندارند ؛

3 - اجزاى ذاتى يك ماهيت تقدّم بالتجوهر بر خود آن ماهيت دارند .

( 1 ) - ذاتيات ماهيت نسبت به حدّ و تعريف ماهيت ، جزء به شمار مىرود و در حقيقت ، جنس و فصل را بايد جزء حدّ و تعريف ماهيت دانست نه جزء خود ماهيت .