در سايه سار حكمت ، شرح و توضيح بدايه الحكمه ( فارسى ) — الصفحة ١٣٢

ادلهء حكما :

چكيده

مفاد قانون عليت : ممكن ، در وجود و عدمش به يك مرجّح بيرونى نيازمند است و اين يك اصل بديهى ( بديهيات اوّليّه ) است .

بديهيّات اوّليّه : قضايايى كه صرف تصور موضوع و محمول آن براى تصديق آن كافى است .

قانون عليّت از بديهيات اوّليّه است ، و بحث اين‌كه ممكن در وجودش و عدمش به يك مرجّح بيرونى ( علت ) نيازمند مىباشد از قضاياى بديهى اوّلى است .

اصلى كه قانون عليّت بر آن مبتنى است محال بودن ترجّح بدون مرجّح است .

ملاك نيازمندى به علّت

ملاك نيازمندى به علّت

الف ) ديدگاه حكيمان : ملاك نيازمندى به علّت را امكان شىء مىدانند .

ب ) ديدگاه متكلمان : ملاك نيازمندى به علت ، حدوث است نه امكان .

ادلهء حكما :

ادلهء حكما :

1 - حدوث نمىتواند ملاك بىنيازى به علت باشد ، زيرا عقل تا ماهيت را با امكانش ( لا اقتضاء بودن ماهيت نسبت به وجود و عدم ) مدّ نظر قرار ندهد آن را نيازمند به علت نمىبيند ؛

2 - اگر حدوث به هرنحوى ملاك و مناط احتياج ماهيت به علّت باشد ، مستلزم تقدّم شىء بر خود است و التالى باطل فالمقدم مثله .

احتجاج متكلمان : اگر ملاك نيازمندى به علت ، امكان باشد نه حدوث ، تحقق قديم زمانى بلامانع خواهد بود ، در حالى كه با فرض دوام وجود ديگر جايى براى نياز به علت نيست ، زيرا عدم ، راهى به سوى چنين موجودى ندارد تا براى برطرف‌كردن آن نيازمند علت باشد .