در سايه سار حكمت ، شرح و توضيح بدايه الحكمه ( فارسى ) — الصفحة ١٢٠

بطلان اقسام اولويّت

اقسام اولويت

اقسام اولويت

ذاتى : اولويّت از ذات ممكن نشأت گرفته باشد ، نه اين‌كه علت به او داده باشد .

غيرى : وجود معلول با بودن علت تامه فقط رجحان مىيابد ، نه وجوب و ضرورت .

كافى : اولويتى است كه براى تحقق طرف رجحان يافته كفايت مىكند .

غيركافى : اولويتى كه براى تحقق طرف رجحان يافته كفايت نمىكند .

بطلان اقسام اولويّت

بطلان اقسام اولويّت

ذاتى : زيرا ماهيت در مرتبهء ذات خود چيزى جزء ذاتش نيست ؛ نه اقتضاى وجود دارد و نه اقتضاى عدم .

غيرى : هنوز ماهيت در حدّ امكان است و نسبتش به وجود و عدم يكسان است .

ضرورت به شرط محمول : ماهيت موجود شده را دو ضرورت فراگرفته ، يك ضرورت در مرتبهء قبل از تحقق ماهيت و از ناحيه علت به آن داده شده و ديگرى ، ضرورتى است كه ماهيت پس از تحقق يافتن متصف به آن مىشود .

پس ماهيت موجود شده محال است كه در همان ظرف موجوديتش معدوم باشد .

اين وجوب و ضرورت را ضرورت به شرط محمول مىنامند .

منابع بيشتر براى مطالعه

شرح منظومه ، ص 70 .

غرر فى بعض الاحكام الوجوب الغيرى .

اصول فلسفه و روش رئاليسم ، ج 3 ، ص 77 .

پرسش

1 . ديدگاه‌هاى انديشمندان را درباره رابطهء ميان علّت و معلول بيان نماييد .

2 . نظريّهء اولويّت و اقسام آن را بيان نموده و نقد كنيد .

3 . ضرورت به شرط محمول به چه معناست ؟