روش علامه طباطبايى در تفسير الميزان ( فارسى ) — الصفحة ٩٤
6 - المفردات فى غريب القرآن
6 - المفردات فى غريب القرآن
6 - المفردات فى غريب القرآن
تأليف : ابو القاسم حسين بن محمّد ، معروف به راغب اصفهانى ، متوفّى به سال 502 هجرى قمرى . « 34 »
راغب در اين كتاب به جنبه لغوى كلمات مشكل قرآن اهتمام ورزيده است . و براى مفردات غريب قرآن ، معانى مناسب با مورد استفادهء آن در قرآن ذكر نموده است . راغب كتاب خود را به ترتيب حروف الفبايى مرتّب كرده و در ذيل آن كلمات مشكل قرآن را آورده است . « 35 »
ميزان استناد علّامه به اين كتاب در بيان معانى مفردات ، به صورت وسيع و روشنى است . زيرا مفردات راغب بر تمام منابعى كه مؤلّف الميزان در مورد مفردات قرآن به آنها استناد نموده حتى مجمع البيان - كه شرح آن گذشت - برترى دارد
بعنوان مثال ، براى توضيح معناى قسط در آيهء : « قُلْ أَمَرَ رَبِّي بِالْقِسْطِ وَ أَقِيمُوا وُجُوهَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ وَ ادْعُوهُ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ » كلامى از راغب نقل كرده كه مىگويد : قسط بنا به گفته راغب : بهره عادلانه را گويند مانند : نصف و نصفه ؛ خداوند مىفرمايد : « لِيَجْزِيَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ بِالْقِسْطِ » و آيه :
« وَ أَقِيمُوا الْوَزْنَ بِالْقِسْطِ » همچنين قسط به معناى بهره‌كشى از ديگران و از مصاديق ظلم است . و « إقساط » : دادن بهرهء ديگرى است كه انصاف مىباشد و لذا گفته شده : ( قسط الرّجل ) هنگامى كه ظلم كند و « أقسط » هنگامى كه به مقتضاى عدل عمل كند . خداوند مىفرمايد : « وَ أَمَّا الْقاسِطُونَ فَكانُوا لِجَهَنَّمَ حَطَباً » و نيز مىفرمايد : « وَ أَقْسِطُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ » . « 36 »
( 34 ) - معجم المؤلفين : 4 / 51 . ( 35 ) - راغب ؛ ابو القاسم حسين بن محمّد ، المفردات فى غريب القرآن ، تحقيق : محمّد سيّد گيلانى . ( 36 ) - الميزان : 8 / 73 و اعراف : 29 ، يونس : 4 ، الرحمن : 9 ، جنّ : 15 ، حجرات : 9 و ن . ك : المفردات تأليف : راغب اصفهانى ، تحقيق محمّد سيّد گيلانى ، انتشارات دار المعرفه ، ص : 403 و براى اطلاع بعنوان مثال مراجعه كنيد : الميزان : 6 / 106 ، 10 / 39 ، 12 / 197 .