روش علامه طباطبايى در تفسير الميزان ( فارسى ) — الصفحة ٣٦٠

4 - امامت و عصمت ائمه ( ع )

بِأَمْرِنا لَمَّا صَبَرُوا وَ كانُوا بِآياتِنا يُوقِنُونَ » . در اين آيات خداوند امامت را با وصف هدايت تعريف و تبيين فرموده و سپس آن را مقيّد به امر كرده است . از اينجا معلوم مىشود كه امامت ، مطلق هدايت نيست بلكه عبارتست از هدايتى كه به امر خدا باشد . نتيجه آنكه : امام آن رهبر هدايتگرى است كه با امرى ملكوتى هدايت مىكند و بنابراين ، امامت نوعى ولايت بر اعمال مردم است . « 83 » پس از اينكه علّامه امامت را نوعى ولايت بر اعمال مردم مىداند اين معنا را در تفسير آيهء ذيل مورد تأكيد قرار مىدهد : « إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعُونَ » . « 84 »

با توضيحى ديگر گويد : خداى تعالى براى خود نوعى ولايت بنام ولايت تكوينى را ذكر نموده است آنجا كه مىفرمايد : « أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِياءَ فَاللَّهُ هُوَ الْوَلِيُّ » و نيز ولايت نصر كه در اين خصوص مىفرمايد : « ذلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ مَوْلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَ أَنَّ الْكافِرِينَ لا مَوْلى لَهُمْ » .

همچنين ولايت بر مؤمنين كه ولايت تشريع و هدايت است و در اين باره مىفرمايد : « اللَّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ » و آيه « وَ اللَّهُ وَلِيُّ الْمُتَّقِينَ » . همچنين براى پيامبر خود ، نوعى ولايت را بعنوان ولايت تشريعيه كه ويژه آن حضرت است ذكر فرموده كه عبارتست از : قيام به تشريع و دعوت به دين و تربيت است و حكومت و قضاوت در بين مردم .

در اين مورد مىفرمايد : « النَّبِيُّ أَوْلى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ » . و اطاعت پيامبر ( ص ) را همچون اطاعت خداوند واجب مىداند و مىفرمايد : « وَ ما كانَ لِمُؤْمِنٍ وَ لا مُؤْمِنَةٍ إِذا قَضَى اللَّهُ وَ رَسُولُهُ أَمْراً أَنْ يَكُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ وَ مَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلالًا مُبِيناً » . اين قسم از ولايت يعنى ولايت تشريعى ، همانست كه در سوره مائده بعد از اثبات ولايت تشريعى براى خدا و رسول با جملهء

( 83 ) - الميزان : 1 / 267 - 272 ، انبياء : 72 ، سجده : 24 . ( 84 ) - مائدة : 55 .