روش علامه طباطبايى در تفسير الميزان ( فارسى ) — الصفحة ٢٢٧

3 - تفسير قرآن به سنّت « 85 »

دوّم : اگر شخصى به تو ناسزا گويد يا نسبتى دهد كه در تو نيست ، بخاطر خدا از او اعراض كن .

سوّم : مقصود از آن غنا و لهو و لعب است .

ظاهر اين روايات نشان مىدهد كه در مفهوم لغوى تعارض دارند . علّامه براى رفع اين اشكال مىگويد : « آنچه در روايت اوّل آمده از باب تعميم معنا مىباشد و دو روايت ديگر ، از قبيل ذكر بعضى مصاديق است . « 132 » همچنين در تفسير آيه : « أُولئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَواتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَ رَحْمَةٌ » چنين اظهار مىدارد : با تدبّر در آيه ، درمىيابيم كه : « صلوات » غير از « رحمة » است و شاهد اين مدّعا آنست كه صلوات به صيغه جمع آمده و رحمت به صورت مفرد . شاهد ديگر آنكه : خداى تعالى فرموده است : « هُوَ الَّذِي يُصَلِّي عَلَيْكُمْ وَ مَلائِكَتُهُ لِيُخْرِجَكُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ وَ كانَ بِالْمُؤْمِنِينَ رَحِيماً » سپس مىافزايد : منافاتى ندارد كه صلاة همان رحمت يا از مصاديق آن باشد زيرا همان‌طورىكه با دقّت و تأمّل بدست مىآيد رحمت ، در قرآن عبارت از عطيّهء خداوندى و موهبت عامّ ربّانى است ؛ همچنان‌كه فرموده است : « وَ رَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ » و همچنين مىفرمايد : « وَ رَبُّكَ الْغَنِيُّ ذُو الرَّحْمَةِ » پس هريك از خلق و امر خدا رحمت‌اند همچنان‌كه هريك از اين دو هديه الهى مىباشند و لازمه‌اش غناى خداست . خداوند مىفرمايد : « وَ ما كانَ عَطاءُ رَبِّكَ مَحْظُوراً » و يكى از عطاياى وى « صلاة » است پس آن نيز رحمت است . نهايت رحمت مخصوص اوست . « 133 »

علّامه سپس دو روايت از امام صادق ( ع ) از كافى نقل مىكند كه آن حضرت مىفرمايد : در كلام خداوند يعنى : « الَّذِينَ إِذا أَصابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ أُولئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَواتٌ مِنْ رَبِّهِمْ . . . » . « صلاة » يكى از سه خصلت است و « رحمت » دوّمين خصلت و « اولئك هم المهتدون » سومين

( 132 ) - الميزان : 15 / 12 به بعد ، مؤمنون : 3 و مجمع البيان : 4 / 99 . ( 133 ) - الميزان : 1 / 361 ، بقره : 157 ، احزاب : 43 ، اعراف : 156 ، انعام : 133 ، اسراء : 20 .