روش علامه طباطبايى در تفسير الميزان ( فارسى ) — الصفحة ١٩١

1 - تفسير قرآن به قرآن

آنگاه توضيح مىدهد كه دفاع از اين حقّ فطرى و مشروع ، حقّ فطرى ديگرى است . چنان كه مىفرمايد : « وَ لَوْ لا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَهُدِّمَتْ صَوامِعُ وَ بِيَعٌ وَ صَلَواتٌ وَ مَساجِدُ يُذْكَرُ فِيهَا اسْمُ اللَّهِ كَثِيراً وَ لَيَنْصُرَنَّ اللَّهُ مَنْ يَنْصُرُهُ إِنَّ اللَّهَ لَقَوِيٌّ عَزِيزٌ » . از اين آيات استفاده مىشود كه دين حق و آئين يگانه‌پرستى جز با دفاع از آن پابرجا نمىماند . نظير اين بيان در آيه ذيل ملاحظه مىشود : « وَ لَوْ لا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَفَسَدَتِ الْأَرْضُ » و آيه : « لِيُحِقَّ الْحَقَّ وَ يُبْطِلَ الْباطِلَ وَ لَوْ كَرِهَ الْمُجْرِمُونَ » و آيهء : « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذا دَعاكُمْ لِما يُحْيِيكُمْ » . در اينجا جنگ و جهاد كه مؤمنين بدان دعوت شده‌اند زنده‌كننده آنهاست . زيرا در حقيقت دفاع از حقّ انسانيّت براى زنده ماندن مىباشد .

همان گونه كه هلاكت انسانيّت و مرگ فطرت در شرك به خداوند سبحان نهفته است . بنابراين ، جهاد كه همان دفاع از حقّ انسانيّت است به منزله زندگى دوبارهء فطرت و حيات پس از مرگ است . علّامه مىافزايد : تفاوت نمىكند كه اين جهاد ، دفاع از مسلمانان باشد يا دفاع از حوزه اسلام يا جهاد ابتدايى .

پاره‌اى از آيات ، روز موعود را كه مؤمنين بر دشمنانشان پيروز خواهند شد ، نويد داده و مىگويد : اين پيروزى جز با جهاد و مبارزه با ضلالت ، بوقوع نخواهد پيوست . بعضى از اين آيات عبارتند از آيهء : « هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدى وَ دِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ » و آيه : « وَ لَقَدْ كَتَبْنا فِي الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّكْرِ أَنَّ الْأَرْضَ يَرِثُها عِبادِيَ الصَّالِحُونَ » و آيهء : « وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ » و آيه : « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَ يُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكافِرِينَ يُجاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ لا يَخافُونَ لَوْمَةَ لائِمٍ » .

سرانجام به اين شبهه كه : تشريح جهاد در قرآن بر خلاف روش نهضت‌هاى دينى ساير پيامبران بوده و اسلام دين خون و شمشير است و به زور و اكراه افراد را به آئين خود مىكشاند ! پاسخ داده و مىگويد : با استناد به تعدادى از آيات ، درمىيابيم كه هدف جهاد ، همان خضوع طاغوت‌ها در مقابل اسلام و از بين بردن