روش علامه طباطبايى در تفسير الميزان ( فارسى ) — الصفحة ١٨٨

1 - تفسير قرآن به قرآن

مىگويند و با دوزخيان يعنى پيشوايان كفر و ضلالت و طغيانگران نيز محاوره داشته و آنان را با احوال و گفتارشان بىپروا شماتت و سرزنش مىكنند . اين تكلّم ادامه داشته و چيزى آنان را از اين امر بازنمىدارد . سپس مىگويد : آنچه از اوصاف و خصوصيّات اهل اعراف گذشت با آياتى چون : « يَوْمَ لا تَمْلِكُ نَفْسٌ لِنَفْسٍ شَيْئاً وَ الْأَمْرُ يَوْمَئِذٍ لِلَّهِ » منافات ندارد . ولى خداى تعالى به افرادى در روز قيامت اذن تكلم مىدهد ، لذا تعارضى بين آيات وجود ندارد . خداوند مىفرمايد :

« وَ تَتَلَقَّاهُمُ الْمَلائِكَةُ هذا يَوْمُكُمُ الَّذِي كُنْتُمْ تُوعَدُونَ » و نيز آيهء : « يَوْمَ يَقُومُ الْأَشْهادُ » و آيهء : « وَ لا يَمْلِكُ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ الشَّفاعَةَ إِلَّا مَنْ شَهِدَ بِالْحَقِّ وَ هُمْ يَعْلَمُونَ » كه همه بر همين معنا دلالت دارند . « 33 »

4 - در مواردى براى تائيد معناى بعضى كلمات ، به شواهد قرآنى متوسّل مىگردد . مثلا در مورد اصل كلمه « كتب » در آيهء : « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ كَما كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ » ( 183 / بقره ) معناى آن را توسّط آيات قرآن تائيد مىكند و مىگويد : معناى كتابت روشن است . امّا بطور كنايه در وجوب حتمى و حكم قطعى استعمال مىشود ؛ مانند آيهء : « كَتَبَ اللَّهُ لَأَغْلِبَنَّ أَنَا وَ رُسُلِي » و آيه : « وَ نَكْتُبُ ما قَدَّمُوا وَ آثارَهُمْ » و آيهء : « وَ كَتَبْنا عَلَيْهِمْ فِيها أَنَّ النَّفْسَ بِالنَّفْسِ » « 34 »

براى توضيح معناى كلمه « فرقان » در آيهء : « وَ أَنْزَلَ التَّوْراةَ وَ الْإِنْجِيلَ مِنْ قَبْلُ هُدىً لِلنَّاسِ وَ أَنْزَلَ الْفُرْقانَ » ( 4 - 3 / آل عمران ) از صحاح اللّغه نقل كرده كه : فرقان به چيزى گفته مىشود كه ميان حقّ و باطل جدائى بياندازد و بدنبال آن مىافزايد : « اين واژه - يعنى فرقان - به لحاظ اصل كلمه ، عموميّت داشته و به هر چيز كه دو چيز ديگر را از هم جدا كند گفته مىشود » چنان كه در آيهء : « يَوْمَ الْفُرْقانِ ، يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعانِ » و آيه : « يَجْعَلْ لَكُمْ فُرْقاناً » و آيه : « وَ لَقَدْ آتَيْنا مُوسَى

( 33 ) - الميزان : 8 / 124 - 125 و انفطار : 19 ، انبياء : 103 ، مؤمن : 51 ، زخرف : 86 و الميزان : 4 / 246 - 247 ، 11 / 23 . ( 34 ) - الميزان : 2 / 7 . لسان العرب : 2 / 193 ، فصل : كاف ، حرف : باء ، مجادله : 21 ، يس : 12 ، مائده : 45 .