روش علامه طباطبايى در تفسير الميزان ( فارسى ) — الصفحة ١٣٥
فصل اول : « نگاهى به شيوه مفسّران »
اختلاف در فهم قرآن ، در اختلاف سطح ادراك و دانش آنها ، ميزان تسلّط به زبان عربى ، ارتباط صحابه با رسول اكرم ( ص ) ، استفاده از آن حضرت و شناخت آنها نسبت به شأن نزول آيات نهفته بود .
از عدى بن حاتم روايت شده است كه : هنگامى كه آيهء : ( حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ ) نازل شد ، ريسمان سياه و ريسمان سفيدى تهيّه كردم ، زير بالش خود گذاشتم و مدتى به آن نگريستم ولى برايم آشكار نشد . صبح روز بعد به نزد رسول خدا رفته ، ماجرا را تعريف كردم . در جواب فرمود : مقصود آيه : سياهى شب و سفيدى روز است . « 8 »
روايت شده است كه عمر پس از قرائت آيهء : ( وَ فاكِهَةً وَ أَبًّا ) گفت : معناى فاكهه را مىدانيم ، امّا ( ابّ ) به چه معناست ؟ و سپس افزود : ما از تكلّف و سخت‌گيرى بر خود نهى شده‌ايم . « 9 »
در معناى ( فاطر ) ابن عباس مىگويد : معناى ( فاطِرِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ ) را نمىدانستم ، تا اينكه دو نفر عرب باديه‌نشين كه در مورد چاهى با يكديگر نزاع داشتند ، نزد من آمدند . يكى از آن دو خطاب به ديگر گفت : ( انا فطرتها ) يعنى من ابتدا آن را حفر كردم . « 10 » ( آنگاه معناى فاطر را دانستم ) .
ابن قتيبه مىگويد : ( عربها در فهم تمام كلمات غير شايع و متشابه قرآن يكسان نيستند . بلكه تعدادى از آنها بر سايرين برترى دارند ) . « 11 »
لذا پس از رحلت رسول اكرم ( ص ) بررسى قرآن كريم ضرورتى دو چندان يافت . منابع صحابه در تفسير قرآن عبارت بود از : « 12 »
1 - قرآن كريم : قرآن داراى ايجاز و اطناب ، اجمال و تبيين ، اطلاق و
( 8 ) - صحيح بخارى : كتاب الصوم ، بخش آيه : « وَ كُلُوا وَ اشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ . . . ) ( بقره : 187 ) . ( 9 ) - الدّر المنثور : 6 / 317 ، عبس : 31 . ( 10 ) - تفسير طبرى : 11 / 283 ، انعام : 104 . ( 11 ) - المسائل و الاجوبة فى الحديث و اللغة ، قاهره ، 1349 ه . ق ، ص : 8 . ( 12 ) - محمّد حسين ذهبى : التفسير و المفسرون ، چاپ 2 ، 1 / 37 به بعد .