مشكات هدايت ( فارسى ) — الصفحة ١٦٧

برترين مقام

مىفرمايد اوّلين قدم در نصيحت اين است كه :

ارشاده إلى مصالح دينيه و دنياه و تعليمه إذا كان جاهلًا و تنبيهه إذا كان غافلًا ، يعنى از نظر فكرى كمك كند و راه و چاه را نشان دهد و اگر جاهل است به او بياموزد و اگر غافل است او را متنبّه كند .

ارشاد به مصالح دين و دنيا از دو راه است گاهى جاهل است كه او را تعليم مىكند و گاهى عالم است ولى غفلت كرده و او را متوجّه مىكند .

بسيارى از افراد راه و چاه را نمىدانند كه بايد به آنها آموخت و بسيارى هستند كه مىدانند ولى غافلند كه بايد آنها را از غفلت بيدار كرد .

مرحلهء ديگر نصيحت اين است كه :

و الذبّ عنه و عن أعراضه إذا كان ضعيفاً ، و اگر ضعيف است از او دفاع كند . حال با توجّه به اين تعاليم بايد دقّت كنيم و ببينيم كه آيين مردمى كدام است ؟ امروز هر كسى مىخواهد به جايى برسد ، شعار مردم را سر مىدهد . روايت مىفرمايد كسى كه بيش از همه خيرخواه مردم است روز قيامت از همه برتر است .

در روايت تعبير « امشاهم » جالب است ، يعنى حرف نزند بلكه عمل و اقدام كند و همچنين تعبير « لخلقه » قابل توجّه است ، يعنى نه فقط مسلمانها بلكه تمام انسانها و حتّى شايد غير انسانها را هم شامل شود .

نكتهء ديگرى كه از اين روايت فهميده مىشود اين كه ابتدا خودش عالم ، آگاه و اهل عمل باشد ، همان گونه كه شاعر در اين زمينه مىگويد :