انيس الموحدين ( فارسى ) — الصفحة ١٥٩

2 . طريق افضليّت

يا رسول اللّه ! در ميان اصحاب برادرى قرار دادى و مرا با كسى برادر نكردى ؟

حضرت فرمودند :

يا على ! تو برادر منى در دنيا و آخرت و ايشان « كفو » تو نيستند . »

و شكّى نيست كه اين حديث صريح است در افضليّت آن حضرت از جميع صحابه و احاديث دالّه بر افضليّت آن جناب در كتب فريقين بىحدّ و حصر است و چون اين رساله در نهايت اختصار است به همين قدر اكتفا شد .

امّا تفصيل آنكه « آن حضرت در هر يك از آنچه فضيلت بر آن صادق آيد ، بيانش آنست كه مراد از فضايل ، هر صفتى است كه صاحب آن صفت در نزد مردم مستوجب مدح و در نزد خدا مستوجب ثواب باشد . و اين صفات يا صفات داخله است كه متعلّق به ذات آن شخص است يا صفات خارجه است كه داخل ذات نيست ، بلكه به اعتبار امور خارجه است .

و صفات داخله بر دو قسم است :

قسم اوّل - صفات نفسانيّه‌اند كه متعلّق به نفس است و چون نفس صاحب دو قوه است : يكى قوّهء فكرى و نظرى كه ادراك اشياء به آن قوّه مىكند ، و يكى قوّه عملى كه به آن كسب اخلاق حسنه و ترك اخلاق ذميمه را مىكند ؛ لهذا صفات نفسانيّه بر دو قسم است :

صفاتى كه متعلّق‌اند به قوّهء علمى ، چون علم و ادراك ؛ و صفاتى كه متعلّق‌اند به قوّهء عملى ، چون شجاعت و سخاوت و توكّل و اعتماد و صبر و غيرها .

قسم دوّم - صفات جسمانيّه است كه متعلّق به جسم است ، چون عبادت و قوّت و ساير امور .

و صفات خارجه كه دخل به نفس و جسم ندارند نيز بر دو قسم است : يا به اعتبار نسب است يا به اعتبار سبب است .

اين حصر اقسام صفاتى است كه در انسان مىباشد و موجب فضيلت مىباشد و در جميع اين صفات آن زبدهء موجودات بعد از فخر كائنات اشرف و افضل بود از همهء بريّات .