ترجمه و شرح نهاية الحكمة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٥١١
فصل بيست و يكم مقولهء ان يفعل [ - كنش ] و ان ينفعل [ - كنيدن يا پذيرش ]
الفصل الحادي و العشرون في مقولتي أن يفعل و أن ينفعل أمّا الأوّل : فهو هيأة غير قارّة ، حاصلة في الشيء المؤثّر من تأثيره ، مادام يؤثّر ؛ كتسخين المسخّن مادام يسخّن ، و تبريد المبرّد ما دام يبرّد .
و أمّا الثاني : فهو هيأة غير قارّة ، حاصلة في المتأثّر مادام يتأثّر ؛ كتسخّن المتسخّن مادام يتسخّن ، و تبرّد المتبرّد مادام يتبرّد .
فصل بيست و يكم مقولهء ان يفعل [ - كنش ] و ان ينفعل [ - كنيدن يا پذيرش ]
فصل بيست و يكم مقولهء ان يفعل [ - كنش ] و ان ينفعل [ - كنيدن يا پذيرش ]
مقولهء « ان يفعل » عبارت است از « هيئتى تدريجى و غير قارّ كه در شىء مؤثر تا وقتى در حال اثر كردن است پديد مىآيد » ؛ مانند گرم كردن گرم‌كننده تا وقتى گرم مىكند ، و سرد كردن سردكننده تا وقتى سرد مىكند . [ مثلا وقتى ظرف آبى روى آتش است و آتش آن را به تدريج گرم مىكند ، حالت خاصى كه در زمان گرم شدن آب از تأثير تدريجى آتش در آب براى آتش پديد مىآيد ، « ان يفعل » مىباشد . ]
و مقولهء « ان ينفعل » عبارت است از « هيئتى غير قار و تدريجى كه در شىء متأثر تا وقتى در حال اثرپذيرى است پديد مىآيد » ، مانند گرم شدن آبى كه گرم مىشود تا وقتى در حال گرم شدن است ، و سرد شدن آبى كه سرد مىشود تا زمانى كه در حال سرد شدن است .