ترجمه و شرح نهاية الحكمة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٦٣

رجحان وجود يا عدم براى ماهيت نياز به علت بيرونى دارد

الفصل الخامس الشيء ما لم يجب لم يوجد ، و فيه بطلان القول بالأولويّة قد تقدّم أنّ الماهيّة في مرتبة ذاتها ليست إلّا هي ، لا موجودة و لا معدومة و لا أيّ شيء آخر ، مسلوبة عنها ضرورة الوجود و ضرورة العدم سلبا تحصيليّا ، و هو الإمكان ؛ فهي عند العقل متساوية النسبة إلى الوجود و العدم ، فلا يرتاب العقل في أنّ تلبّسها بواحد من الوجود و العدم لا يستند إليها ، لمكان استواء النسبة ، و لا أنّه يحصل من

فصل پنجم شىء تا واجب نگردد به وجود نمىآيد و قول به اولويّت باطل است

فصل پنجم شىء تا واجب نگردد به وجود نمىآيد و قول به اولويّت باطل است

رجحان وجود يا عدم براى ماهيت نياز به علت بيرونى دارد

رجحان وجود يا عدم براى ماهيت نياز به علت بيرونى دارد

گفتيم كه ماهيت در مرتبهء ذاتش چيزى جز خودش نيست ، نه موجود است ، نه معدوم و نه هيچ چيز ديگرى ؛ [ در اين اعتبار همه چيز از ماهيت به نحو سلب تحصيلى سلب مىشود ، ] ضرورت وجود و ضرورت عدم نيز در اين اعتبار به نحو سلب تحصيلى از ماهيت سلب مىشوند ؛ و اين سلب ضرورت وجود و عدم ، همان امكان است . [ مثلا انسان در مرتبهء ذاتش و به حمل اوّلى ، فقط حيوان ناطق است ، و هيچ چيز ديگرى نيست ، يعنى هر چيز ديگرى را در نظر بگيريم خارج از مفهوم انسان و بيرون از آن مىباشد و نمىتوان آن را به حمل اولى بر انسان حمل نمود . پس انسان در اين لحاظ نه موجود است و نه معدوم ، نه ضرورت وجود دارد و نه ضرورت عدم ؛ و از اين‌روست كه گفته مىشود : هر ماهيتى ذاتا ممكن است . ]

بنابراين ، در نظر عقل نسبت ماهيت در مرتبهء ذاتش به وجود و عدم يكسان