حديقة الشيعة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٢

نامه مقدس اردبيلى به شاه عباس اول

خدماتى كه فرموده بودند به جان منت دانسته به تقديم رسانيد كه اين محبّ را از دعاى خير فراموش نكنيد » . كتبه كلب آستان على عليه السّلام عباس « 1 »

با توجه به اينكه ارتحال مقدس اردبيلى سال 993 ه . ق و جلوس و تاجگذارى شاه عباس اول سال 996 يا 997 ه . ق در سن شانزده سالگى بوده است بسيار بعيد است چنين نامه‌اى بين آن دو رد و بدل شود و يا شاه عباس دعوتى از او به عمل آورد تا به اصفهان آيد .

و همين نكته باعث شده است كه جمعى از محققين از جمله : استاد شهيد مطهرى « 2 » ، شيخ محمد حرز الدين صاحب معارف الرجال « 3 » ، دكتر ضياء الدين سجادى و دكتر عبد الحسين نوائى « 4 » در ارسال چنين نامه‌اى ترديد كردند ، هرچند دكتر نصر اللّه فلسفى ( وفات 1360 ه . ش ) تحقيق بسيار مفصلى دربارهء زندگانى شاه عباس اول منتشر ساخته و جزئىترين مسائل زندگى او را مورد بحث و تحقيق قرار داده است ، با مسامحه و بدون تأمل ارسال نامه را صحيح دانسته و در كتابش به نقل از قصص العلماء آن را آورده است و هيچ اشاره‌اى هم به « عدم تطبيق » سال ارتحال مقدس و سال جلوس شاه عباس بر تخت سلطنت نكرده است ولى محدث جليل القدر شيخ عباس قمى رحمه اللّه به اين نكته توجه داشته و تلاش كرده است صحت ارسال نامه را اثبات نمايد و اين « عدم تطبيق » را به گونه‌اى توجيه كند . محدث قمى مىنويسد : « . . . لازم است در اينجا اشاره به مطلبى نمايم كه رفع كند اعتراض بعضى از افاضل را به اين حكايت [ ارسال نامه به يكديگر ] به آنكه عصر شاه عباس موافق نبوده با عصر مقدس اردبيلى تا آنكه اين حكايت صحيح باشد . پس گويم امر به حسب ظاهر چنان است كه فرموده [ اند ] زيرا كه وفات اين بزرگوار

( 1 ) - « قصص العلماء » ، ص 343 . الفوائد الرضويه ، ص 26 . « اعيان الشيعة » ، ج 3 / 81 . ( 2 ) - « خدمات متقابل » ، ص 493 . ( 3 ) - « معارف الرجال » ، ج 1 / 56 ، پانوشت . ( 4 ) - « تاريخ ادبيات ايران » ترجمه دكتر مقدادى ، ج 4 / 320 . پانوشت