كشف المحجة لثمرة المهجة ( فانوس ) ( فارسي ) — الصفحة ٠.١٠

اينك به عنوان مثال براى توضيح بيان سيد بزرگوار با معتزليان ، و دليل همكارى او با « هولاكو » ، نكته اى را ياد آورى مىكنيم :

( شهرزورى ) شاگرد ( سهروردى ) مىگويد : موحدان اسلامى بر دو گونه توحيد مىانديشند : توحيد اشراقى و توحيد عددى . توحيد اشراقى بر پايهء

( رسد آدمى به جايى كه به جز خدا نبيند )

مبتنى است . پس ، جز ذات اقدس الهى همه موجودات را ماهيات و وجود اعتبارى مىدانند . دوم توحيد عددى كه داراى ريشه توراتى است .

همين توحيد است كه مولانا على ( ع ) امير مؤمنان آن را در خطبه اول و بسيارى ديگر از خطبه‌هاى خود در نهج البلاغه ، نفى مىفرمايد . اختلاف بين اين دو نحوه تفكر به خوبى مشاهده مىشود . در « توحيد اشراقى » رابطه ميان خدا و ذرّات هستى گسستنى نيست . خورشيد را نمىتوان ديد اما وجود گوياتر و روشنتر از آن در اقطار هستى نيست . خداى را نمىتوان ديد اما جزا و موجودى نيست . لذا مولانا امير مؤمنان ( ع ) مىفرمايد : « لم اعبد ربا لم اره » ( پروردگارى را كه نبينم ، نميپرستم ) . پس دوره فترت وجود ندارد تا بتوان انجمن كرد و جانشين پيمبر ( ص ) را برگزيد .

نكته ديگر در اين اثر پر بها اشاره به اين نكته است كه شيعه به خلاف فكر توراتى ، فيض الهى را منقطع نميداند و خداى را در سراسر هستى موجود مىداند و مىبيند . او فياض مطلق و واهب الصور است .

اين بود مختصرى از زندگانى و اسلوب تفكر و عقايد سيد بن طاوس ( ره ) .

اما مرحوم شيخ بزرگوار علَّامه ، حاج آقا بزرگ تهرانى نويسنده طليعه بر اين كتاب كيست ؟

اين علَّامه شب پنجشنبه يازدهم ربيع الاول 1293 هجرى قمرى ، مطابق هشتم آوريل 1876 ميلادى در « سه راه دانگى » تهران متولد گرديد .

و او را به نام جدّ پدرى « مرحوم حاج محسن تهرانى » ، « محسن » نام نهادند . از اين رو به عادت قديم تهرانيان به لقب « آقا بزرگ » ناميده شد .

فرزانهء نامى كه مدت يك قرن با عمرى سراسر توفيق و نيكبختى روحانى زيست ، به گفته نزديكان ارادتمندش و به گواهى آثار بىشمار و ارزنده اش دانشمندى بود در پارسايى ميزان اهل پرهيز و نمونه كوشش و تحقيق .