ترجمه و شرح بداية الحكمة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٧٣
مفاهيم متواطى و مشكك
كالمعلول ، و بعضها بالقوّة ؛ و بعضها بالفعل ؛ فلو لم يكن الوجود هو الأصيل ، كان اختلاف هذه الصفات مستندة إليها ، و هى متساوية النسبة إلى الجميع ؛ هذا خلف . و هناك حجج اخرى مذكورة فى المطوّلات .
اگر ذات ماهيت را مورد نظر قرار دهيم ، نسبتش با تقدّم و تأخر ، شدّت و ضعف و هم‌چنين قوه و فعل ، يكسان است ؛ امّا پديده‌هاى موجود در خارج ، در اين اوصاف با يكديگر اختلاف دارند : برخى از آنها مقدّم و قوىّ هستند ، مانند علّت ؛ و برخى از آنها به عكس مىباشند ، مانند معلول ؛ و نيز بعضى از آنها بالقوه و گروهى ديگر بالفعل هستند . حال اگر وجود ، اصيل نبوده و اصالت از آن ماهيت باشد ، بايد منشأ اختلاف پديده‌هاى خارجى در اين اوصاف را ، ماهيت دانست ، درحالىكه نسبت ماهيت به همهء آنها يكسان است ؛ اين خلاف فرض است .
براهين ديگرى نيز براى اثبات اصالت وجود بيان شده كه در كتب مفصل مذكور است .
اين دليل - كه البته به اتقان و استحكام ديگر براهين اصالت وجود نيست - ، مبتنى بر نفى تشكيك در ماهيات مىباشد و آن را مىتوان به اين صورت تنظيم نمود :
مقدمهء نخست : اگر وجود ، اعتبارى و ماهيت ، اصيل باشد تشكيك در ماهيت لازم مىآيد .
مقدمهء دوم : ولى تشكيك در ماهيت راه ندارد .
نتيجه : اين‌چنين نيست كه وجود اعتبارى و ماهيت اصيل باشد .
براى توضيح اين برهان بايد سه مطلب يادآورى شود :
مفاهيم متواطى و مشكك
مفاهيم متواطى و مشكك
1 . مفاهيم كلى را از نظر كيفيت صدق بر مصاديق ، به دو دسته تقسيم كرده‌اند :
متواطى و مشكك .
متواطى ، مفهومى است كه صدق آن بر همهء افراد ، يكنواخت مىباشد و افراد آن ، تقدم و تأخر يا اولويّت يا شدّت و ضعف و يا اختلاف ديگرى از اين قبيل در