ترجمه و شرح بداية الحكمة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٧٠
دليل دوم [ بر نيازمندى ممكن به علت در بقاء ]
دليل اول بر نيازمندى ممكن به علت در بقاء
دليل اول بر نيازمندى ممكن به علت در بقاء
اين دليل مبتنى بر مقدماتى است كه همگى در فصل‌هاى پيشين به اثبات رسيده‌اند ، اين مقدمات عبارتند از :
مقدمهء اول : علت نياز شىء به علت ، امكان آن است . پديده از آن جهت در هستى خويش محتاج به علت هستىبخش است كه ذاتش از وجود و عدم خالى است و نسبتش به اين دو يكسان مىباشد . اين مقدمه در فصل پيشين به اثبات رسيد .
مقدمهء دوم : امكان ، وصفى است ملازم با ماهيت و هرگز از آن منفك نمىشود .
اين مقدمه در فصل هفتم به خوبى تبيين شد .
مقدمهء سوم : ماهيت شىء همان ذات شىء است و هميشه و درهرحال همراه آن مىباشد ، و اگر بر فرض ماهيتى تبديل به ماهيتى ديگر گردد ، خدشه‌اى به اصل مطلب وارد نمىشود ، زيرا درهرحال ، شىء داراى ماهيت خواهد بود ، چرا كه تنها واجب الوجود بالذات است كه ماهيت به معناى « چيستى » ندارد . در فصل سوم در اين‌باره بحث شد .
نتيجه اين كه ، مناط و ملاك نياز به علت ( يعنى امكان ) هميشه همراه و ملازم با پديده مىباشد ، هم در حال پيدايش و هم در حال بقا و بنابراين ، پديده نه‌تنها در حال پيدايش بلكه در حال بقا نيز نيازمند به علت است و وجودش را از علت دريافت مىكند و اگر آنى ، ارتباطش با علت قطع شود و نيازش توسط علت بر طرف نگردد ، نيست و نابود مىگردد .
دليل دوم [ بر نيازمندى ممكن به علت در بقاء ]
دليل دوم [ بر نيازمندى ممكن به علت در بقاء ]
دليل دوم مبتنى بر همان مطلبى است كه در پايان فصل پيشين بدان اشاره كرديم و شرح كاملش را به فصل سوم از بخش هفتم ارجاع داديم . توضيح اين دليل آن است كه وقتى علت ، معلول را به وجود مىآورد و آن را ايجاد مىكند ، چنين نيست كه واقعيت و هستى معلول چيزى باشد و رابطه‌اش با علت ( كه همان ايجاد است )