ترجمه و شرح بداية الحكمة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٨١

شرح كلام حضرت علّامه از زبان استاد مصباح

شرح كلام حضرت علّامه از زبان استاد مصباح

شرح كلام حضرت علّامه از زبان استاد مصباح

استاد مصباح در شرح كلام حضرت علّامه مىگويد :

وقتى گفتيم مفهوم مستقل و رابط كه از وجود مستقل و رابط گرفته مىشود قابل تبديل است ، يعنى مىشود مفهوم رابط بگردد و مفهوم مستقل شود ، نتيجه مىشود كه خود مفهوم را صرف‌نظر از خصوصيت استقلال يا خصوصيت رابط وقتى در نظر مىگيريم ، خود مفهوم نه مستقل است و نه رابط ، بلكه بستگى دارد به اين‌كه به آن مصداقى كه مفهوم از آن انتزاع شده نظر استقلالى شده باشد كه در اين صورت مفهوم هم مستقل خواهد بود ، و اگر نظر ربطى كرده باشيم - كه در واقع هم ربط است - در اين صورت مفهومى كه از آن گرفته مىشود ، مفهوم رابط خواهد بود و صرف‌نظر از اين دو ، خود مفهوم نه رابط است و نه مستقل .

اين مطلب را به اين صورت مىتوان تقرير كرد كه وقتى وجود يا مستقل است و يا رابط ، مقسم بايد نسبت به اقسام ، لا به شرط لحاظ شود . انسان وجود دارد ، از اين وجود يك مفهومى گرفته مىشود ، اين مفهوم گاهى به صورتى گرفته مىشود كه عقل نظر استقلالى به آن موجود كرده است و چون نظر استقلالى كرده مفهوم مستقلى از آن مىگيرد ، كه همان ماهيت انسان است . و اگر اين نظر استقلالى نباشد تنها مفهومى كه از آن گرفته مىشود مفهوم وجود رابط است .

پس اين وجودى كه بر هر دو حمل مىشود ، استقلالى بودن يا رابط بودنش تابع چگونگى نظر به آن مصداق خارجى است ، اگر آن مصداق را به صورت مستقل لحاظ كرده باشيم مفهومى كه از آن گرفته مىشود مفهوم مستقل خواهد بود ، و اگر آن را به صورت معناى حرفى و ربطى در نظر گرفته باشيم ، مفهومى كه از آن گرفته مىشود مفهوم ربطى خواهد بود . اما خود مفهوم ، صرف‌نظر از اين لحاظها نه مستقل است و نه رابط . « 1 »

- عرضية بقياس بعضها الى بعض و بالنظر الى أنفسها ، و روابط وجوديّة بقياسها إلى المبدإ الأوّل تبارك و تعالى ، و هى فى أنفسها مع قطع النّظر عن وجودها لا مستقلّة و لا رابطة » ( 1 ) . درس‌هاى نهاية الحكمة ، جلسهء 12 .