شرح نهاية الحكمة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٢٣

خلاصهء درس سيزدهّم :

خلاصهء درس سيزدهّم :

خلاصهء درس سيزدهّم :

ماهيّت ممكن از اين جهت كه به ملاحظهء ذاتش نسبت به و جو و عدم مساوى است نياز به علّت دارد آيا علّت نياز ممكن به علّت امكان است يا حدوث ؟ دو قول در مسأله وجود دارد .

جمعى از متكلّمان عقيده بر دوّمى دارند و لكن حق اين است كه علّت نياز ممكن به علّت ، امكان ممكن است به اين معنا كه حالت متساوى بودن ممكن نسبت به وجود و عدم است كه نياز به علّت را اقتضاء مىكند ، حكماء نيز اين عقيده را دارند .

حكماء بر صحّت قول خود دو دليل آورده‌اند به متن درس مراجعه كنيد .

جمعى از فلاسفه علّت بودن امكان را به تنهائى براى نياز ممكن به علّت قبول نكرده‌اند از اينجا احتمالات تأثير حدوث به شرح زير پيدا شده است :

1 - حدوث به تنهائى علّت نياز ممكن به علّت مىباشد .

2 - علّت نياز ممكن به علّت امكان و حدوث باهم مىباشند .

3 - حدوث ، علّت و امكان شرط آن .

4 - امكان ، علّت و حدوث شرط آن ( درست به عكس احتمال قبلى ) .

5 - امكان ، علّت نياز و حدوث از قبيل مانع .

مرحوم استاد علّامه دليل طرفداران علّت بودن حدوث براى نياز ممكن به علّت را در در متن كتاب نقل و سپس به تفصيل از آن پاسخ مىگويد مراجعه كنيد .

تذكّر اين نكته در اينجا لازم است كه نياز ممكن به علّت هم در بقاء است و هم در حدوث و در متن درس دو دليل براى اثبات آن ذكر شده است مراجعه كنيد .