شرح نهاية الحكمة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٣٣

خلاصهء درس هفتم :

نيستند همانطور كه معتقدين به اضافه و نسبت در وجود ذهنى به آن معتقدند و گرنه براى ما ممكن نبود تعقّل اشيائى كه در خارج موجود نيستند مثل عدم و معدوم و نيز لازم مىآمد كه هرگز خطائى در علم و دانش خود نداشته باشيم .

از اينجا مىفهميم كه موجود در ذهن ، شبح امر خارجى نيست و تفصيل آن در متن درس بيان شده مراجعه نمائيد .

از مطالب گذشته چند امر روشن مىگردد :

1 - ماهيّت ذهنى تحت مقوله‌اى كه قبل از ذهنيّت در آن داخل بود و در خارج آثار خارجيّت بر آن مترتّب بود داخل و مندرج نيست .

2 - وجود ذهنى به ملاحظهء ذاتش از ماوراى خود حكايت مىكند .

3 - حلول وجود خارجى در ذهن محال مىباشد .

تفصيل اثبات سه مطلب بالا و توضيح برخى از مسائل مربوط به آنها در متن درس ذكر گرديده مطالعه فرمائيد .

و ضمنا پنج اشكال در متن درس به ثبوت وجود ذهنى وارد شده توضيح اين پنج اشكال و پاسخ از آنها نيز در متن به تفصيل بيان شده است مراجعه نمائيد .