فروغ حكمت ( ترجمه وشرح نهاية الحكمه ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٦١٩

تعاريف مختلف براى كَمْ

يعنى از آن جهت كه وجود اعراض در خارج بر موضوعات خود عروض دارند سنخى از موجوديت به آنها اختصاص دارد كه از اين سنخ موجوديت ، مفهوم عرضيت را انتزاع مىكنيم . اين مفهوم على القاعده مشترك ميان تمام اعراض نه‌گانه هست . و به اين جهت آن را عَرَض عام مىگويند .

بنابراين ، مفهوم عرضيت يك مفهوم ماهوى نيست كه داراى جنس و فصل باشد ، بلكه مفهومى است برگرفته از سنخ وجود اعراض . لذا نمىتوان آن را به جنس و فصل كه اجزاى ماهيت هستند تعريف حقيقى نمود . پس هر تعريفى كه براى آن آورده شود بيش از بيان يك خصوصيت و حالت براى وجود او نيست .

بر خلاف مفهوم جوهر كه ذاتى براى ماهيت جواهر پنج‌گانه است و بيان وصفى براى وجود جواهر نيست ، بلكه بيان ماهيت آنها مىباشد . از اين جهت براى آنها جنس به شمار مىرود .

تعاريف مختلف براى كَمْ

تعاريف مختلف براى كَمْ

متن

وقد عَرَّف الشيخان - الفارابّي . . . وهي العدّ والانقسام والمساواة .

ترجمه

فارابى « 1 » و ابن سينا « 2 » در تعريف « كم » گفته‌اند عرضى است كه ذاتاً در آن امكان وجود واحدى كه عاد آن شود وجود دارد . و اين بهترين تعريفى « 3 » است كه براى كم آورده‌اند .

و اما تعريف كم به اين كه عرضى است كه ذاتاً قبول قسمت مىكند ، مورد اشكال است ، « 4 » به اين


( 1 ) . ر . ك : منطقيات فارابى ، ج 1 ، ص 44 ( 2 ) . ر . ك : فصل چهارم از مقاله سوم از الهيات شفاء ( 3 ) . ر . ك : مباحث مشرقيه ، ج 1 ، ص 178 و اسفار ، ج 4 ، ص 10 ( 4 ) . اشكال از فخر رازى است در مباحث مشرقيه ، ج 1 ، ص 178