فروغ حكمت ( ترجمه وشرح نهاية الحكمه ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٥٩٧
صورت جسميه در عالم ماده جدا از ماده نيست
صورت جسميه در عالم ماده جدا از ماده نيست
صورت جسميه در عالم ماده جدا از ماده نيست
متن
وسيأتي في بحث الحركة الجوهريّة . . . دون ما إذا تمّت الحركة وبلغت الغاية .
ترجمه
و در بحث حركت جوهرى خواهدآمد « 1 » كه جوهر مادى در صور خود حركت مىكند ، تا جايى كه به فعليت محضى برسد كه هيچ قوّهاى با آن نيست . و اين بالُبس بعد از لُبس نه خلع بعد از لُبس صورت مىگيرد .
بر اساس اين مطلب مسئلهء استحالهء تجرد صورت مادى از ماده ، مقيد به عالم حركت مىباشد نه آن جا كه حركت تمام شود و متحرك به مقصد نهايى برسد .
شرح
گفتيم محال است كه صورت جسميه بدون ماده يافت شود و بر اين مطلب دو دليل اقامه كرديم . اكنون مىگوييم اين استحالهء انفكاك ، مربوط به عالم ماده است . اما پس از آن كه صورت جوهرى ، عالم ماده را ترك گفت و از حركت ايستاد در آن جا صورت جسميه از ماده مفارقت مىكند و به فعليت محض مىرسد .
بر اساس براهينى كه صدر المتألهين رحمه الله اقامه مىكند ، حركت جوهرى حركت واحد سيالى است كه هر صورت بَعدى پوشش جديدى بر روى پوشش قبلى است .
پيشتر به حركت انسان در ضمن نطفه ، و علقه و مضغه تا جنين مثال زده بوديم . در اين مثال هر يك از اين صور ، لباس جديدى بر روى لباس قبلى است ، نه آن كه لباس قبلى خلع گردد تا لباس بعدى جايگزين آن گردد . جواهر عالم مادى همه بدين شكل محكوم به حركت هستند .
بنابراين ، مسئلهء محال بودن انفكاك صورت از ماده مربوط به عالم حركت و مقيد
( 1 ) . فصل هشتم از مرحله نهم