فروغ حكمت ( ترجمه وشرح نهاية الحكمه ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٥٢٩
نحوهء تقسيم بندى جواهر
الفصل الثالثفى اقسام الجوهر الأوّليّة
الفصل الثالثفى اقسام الجوهر الأوّليّة
نحوهء تقسيم بندى جواهر
نحوهء تقسيم بندى جواهر
متن
قالوا : إنّ الجوهر إمّا أن يكون . . . والهيولى والجسم والنفس والعقل .
ترجمه
گفتهاند كه جوهر يا در محل است يا نيست . آن كه در محل است ، « صورت مادى » است .
و آن كه در محل نيست يا خود ، محل است براى چيزى كه قائم به اوست يا خود ، محل نيست . و اولى « هيولا » است . و دومى يا مركب از هيولا و صورت هست يا نيست . اولى « جسم » است . و دومى يا علاقهء انفعالى به جسم دارد يا ندارد ، اولى « نفس » است و دومى « عقل » .
پس اقسام اوليهء جوهر ، پنج است كه عبارتند از صورت مادى ، هيولا ، جسم ، نفس و عقل .
شرح
ملاحظه مىشود كه جوهر يا حال است يا محل . جوهر حال ، صورت و جوهر محل ، ماده مىشود . و يا آنكه حال و محل نيست . در اين صورت يا مركب از اين دو است يا نيست . اگر مركب باشد جسم خواهد بود و اگر نباشد خود دو صورت دارد . يا