فروغ حكمت ( ترجمه وشرح نهاية الحكمه ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٩٩

وجوبِ وجود به معناى شدت آن‌و امكانِ وجود به معناى فقر ذاتى آن مىباشد

وجوبِ وجود به معناى شدت آن‌و امكانِ وجود به معناى فقر ذاتى آن مىباشد

وجوبِ وجود به معناى شدت آن‌و امكانِ وجود به معناى فقر ذاتى آن مىباشد

متن

هذا كلّه بالنّظر إلى اعتبار العقل . . . شأنان قائمان بالوجود غير خارجين عنه .

ترجمه

همهء سخن تا اين‌جا مربوط به اين بود كه عقل ، ماهيات و مفاهيم را به عنوان موضوع احكام اعتبار كند . اما به توجه به اين‌كه وجود خارجى به جهت آن‌كه اصيل است ، موضوع حقيقى احكام هست ، وجوب به معناى نهايت شدت وجود است كه ملازم با قيام او به ذات خود و استقلالش هست .

و امكان به معناى فقر و تعلق او به غيرش مىباشد ؛ به گونه‌اى كه هيچ استقلالى جداى از او ندارد ، همان‌طور كه ماهيات ممكنه چنين هستند . پس ، اين دو ( وجوب و امكان به معناى دوم ) دو شأنى هستند كه قائم به وجود بوده و خارج از او نيستند .

شرح

تا قبل از اين ، وجوب و امكان و امتناع به عنوان كيف نسبت بين قضايا معنا شدند .

به عبارت ديگر اين مفهوم بود كه يا واجب بود يا ممكن يا ممتنع ، اما به اعتبار ديگر ، وجوب و امكان معانى خاصى هستند كه متعلق به وجود هستند ، نه متعلق به ماهيت .

در اين صورت مفهوم وجوب به معنى شدت وجود ، و مفهوم امكان به معناى فقر وجودى خواهند بود . به اين معنا اين دو ، خارج از وجود نيستند و هيچ ربطى به ماهيت ندارند ، به خلاف معناى اول كه متعلق به ماهيت بود نه وجود .