فروغ حكمت ( ترجمه وشرح نهاية الحكمه ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٨٥

امكان فقرى

در فصل هشتم از همين مرحله خواهد آمد كه گاهى يك چيز ذاتاً ممكن است اما وقوعاً به دليل آن‌كه از وقوعش محال ذاتى پيش مىآيد ممتنع مىباشد ، مانند اين‌كه جسمِ غير متناهى الابعاد ذاتاً ممكن است لكن وقوعاً به دليل آن‌كه از وقوع آن لازم مىآيد كه غير متناهى بين حاصرين واقع شود - كه اين محال ذاتى است - محال وقوعى خواهد بود . پس ، جسمِ غير متناهى ذاتاً ممكن ، ولى وقوعاً محال است ؛ زيرا مستلزم يك محال ذاتى است كه عبارت باشد از اين‌كه غير محصور ، محصور شود . شرح بيشتر مطلب را به‌زودى در فصل هشتم از مرحلهء چهارم خواهيد خواند .

امكان فقرى

امكان فقرى

متن

وربّما أُطلق الامكان واريد به ما للوجود . . . والوجودىّ قبال الامكان الماهوىّ .

ترجمه

گاهى امكان گفته مىشود و از آن اراده مىشود تعلق وتقوّمى كه معلول ، نسبت به وجود علت خود دارد ، خصوصاً فقر ذاتى وجود امكانى نسبت به وجود واجب تعالى . و نامش امكان فقرى و امكان وجودى است ، در برابر امكان ماهوى .

شرح

امكان فقرى يا امكان وجودى از ابداعات صدرالمتألّهين است . همان‌طور كه امكان را به ماهيت نسبت داده ولا ضرورت وجود و عدم را از آن اراده مىكنيم ، امكان را به وجود نسبت داده فقر ذاتى را از آن اراده مىكنيم . ممكنات نسبت به ذات حق تعالى فقير و نيازمندند . اين فقر ونيازمندى امر عارضى براى آنها نيست ، بلكه در تار و پود وجودات ، فقر و نياز نهفته است .

اگر فقر و نياز عارض بر آنها باشد لازم مىآيد كه آنها ذاتاً نيازمند نباشند و اين با